Page 122 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С логой_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

ейулээри утумнаахтык утарсыбыттара. II Легей холкуостаада Михаил Дмитриевич Ми­
галкин Волховскай фронт 8-с армиятын састаабыгар рядовойунан сылдьан 1942 сыл
атырдьах ыйыгар Синявино урдэлин туйаайыытынан кимэн киириигэ кыттыбыта.
Кини Ленинградка кэлэригэр буспут-хаппыт буойун этэ. 1941 сыллаахха, атырдьах
ыйыгар ын ырыллыбыт эдэр саллаат Москва оборонатыгар кыттыыны ылбыта.
Кини генерал-майор П.А. Белов кавалерийскай чаайыгар сулууспалаабыта.
Кыйыл Армия ахсынньытаады кимэн киириитигэр кыттан фашистары Москва ат-
тыгар урусхалласпыта. Ол эрээри бэйэтэ кэпсииринэн, Синявино туйаайыытыгар
хайан да тубэспэтэх кыргыйыыта буолан ааспыт. Ман най утаа бийиги байыастар-
быт естееду «кыайа тутуох курдук буолан ийэн» чугуйарга тиийбиттэр. Фашистар
сибиэйэй куустэри адаланнар бийиги сэриилэрбитин геттеру охсубуттар. Ол тумугэр
пехота улахан сутуктэммит. Михаил батальона бутуннуу кэриэтэ стройтан туораа-
быт. Бу кыргыйыыга кердербут хорсун быйыытын ийин Михаил Дмитриевич Албан
Аат уордьан III истиэпэнинэн надараадаламмыта.
Салгыы атын туйаайыыларга кыргыйа сылдьан саллаат 1942 сыл баладан ыйын
8 кунугэр ыараханнык баайыран 3318 нуемэрдэх эвакогоспитальга эмтэнэн баран,
1943 сыллаахха дойдутугар теннен кэлбитэ.
Уейэ ааттаабыт буойуттарбыт улуу куораты саамай тьпгаайыннаах кэмггэ адьырда
естеехтен кемускээбиттэрэ. Советскай Сэбилэниилээх Куустэр унньуктаах утарсыы-
лара фашистскай армиялары илийиннэрбиттэрэ. Кинилэр тыыннаах куустэригэр,
техникаларыгар улахан хоромньуну тайаарбыттара. Кыйыл Армия 1943 сыл тохсунньу
12—18 куннэригэр естееххе суостаах охсууну оггорбута. Остеехтер 14 км уйуннаах,
18 км кэтиттээх Синявино урдэлгэ туппут бедергетунуулэрин советскай сэриилэр
штурмалаабыттара. Бу кимэн киирии улахан стратегическай суолталаада, Синявино
урдэлтэн естеех советскай сэриилэр хамсаайыннарын ытыска уурбут курдук керен
олороро. Бу урдэли ыллахха эрэ Ладожскай куел кытыытынан барар суолунан Ленин-
грады оттугунан, кини олохтоохторун айынан-уелунэн хааччыйар кыах баара.
Дьэ ол ийин 1943 сыл тохсунньу 12 кунутгэн садалаан Ленинградскай фронт
уонна Волховскай фронт Синявино туйаайыытынан кимэн киирбиттэрэ. Остеех
бедергетунуутун бийиги артиллеристарбыт икки анаар чаас устатыгар ытыалаан
тин'ийбиттэрэ. Фашистар бедергетунуулэрин хас биирдии квадратнай миэтэрэтигэр
икки эбэтэр ус снаряд-мина эстибитэ. Ол эрээри фашистар сорох дзоттара, сиргэ
кемуллубут таан калара ордон хаалбыттар этэ. Кинилэр атаакада киирбит советскай
саллааттары сибиниэс ардадынан керсубуттэрэ.
Ол да буоллар Кыйыл Армия чаастара сэттэ тууннээх кун кыргыйан естеех
бедергетунуутун урусхаллаабыттара. Ол тумугэр Волховскай уонна Ленинградскай
фронт сэриилэрэ Ленинграды естеех блокадатыттан босхолообутара. Тохсунньу 18
кунугэр, 1943 сыллаахха, Ладожскай куелу эргийэр тимир суол улэлээн барбыта.
Тохсунньу бутэйигэр ньиэмэстэр Ленинградтан 65—100 км ыраах кыйдаммыттара.

П.С. Троев,
историческая наука кандидата
Чолбон. — 12 №. — 2004.

Остоохтуун салгынтга куен керсуу

Сыромятников Николай Егорович 1942 с. алтынньытыттан кыргыс халлааныгар
ейуеннээх естееду керсе кеппутэ. Ити кэмггэ естеехтер Ленинграды тегуруйбуттэрэ,
тайыттан туох да кемену киллэрбэккэ, куораты хоргутан кыайыахпыт эбэтэр кул-
кемер оггоруохпут диэн уодайыннаах былааннаахтара. Ленинград олохтоохторугар
кеме салгынынан эрэ онойуллар кыахтаада. Ол ийин, ыарахан тайадастаах самолеттар
куну быйа кетеллере. Оссе 1941 с. бэс ыйын 24 кунугэр Оборона Государственнай
Комитетыгар бас бэринэр Эвакуация Государственнай Комитета тэриллибитэ.
Бу тэрилтэ дьайалынан байыаннай транспортнай авиация Ленинград одолорун,
120 III туИумэх