Page 123 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

дьахталларын, кыамматтарын, ыараханнык баайырбыттарын Москвада тайыы
садаламмыта. Онно Н.Е.Сыромятников сулууспалыыр 3-с Кыйыл Знамялаах туспа
авиадивизията кыттыбыта. Кентерук, ыарахан тайадастаах «ЛИ-2» самолетунан,
истребителлэринэн аран-аччыламмакка, содотох пулеметунан эрэ сэбилэммит
буоланнар, естеех кэлимсэ уотун урдунэн кетер сурдээх кучумэдэйэ. Ардыгар, орудие
дэбигис ытан тиэрдибэтин курдук, 3.000 метр урдугунэн, ардыгар, истребителлэр да
сатаан туппаттарын курдук, сири кырсынан кетер наада буолара.
1943 с. Н.Е.Сыромятников Вязьма партизаннарыгар тайадас тайара. Остеех тыы-
лыгар тиийэн, ханнык эрэ ойуур быыйынаады кыарадас ыраайыйада хабыс-харанада
банаар сырдыгынан сирдэтэн, сиргэ туйэрэ. Кыра даданы сыыйа туттунуу елер
елуунэн cyohyypa.
Кетуу ахсын кийи уейбэтэх кучумэдэйдэрэ тахсаллара. Биирдэ кетен истэхтэринэ,
естеех истребителлэрэ саба туспуттэрэ. Куйэллэн, аллара туйэн истэдинэ, аны уун-
утары куустээх прожекторынан тыктарбыттара. Ханна да куотар сир суох буолбута.
Дьэ, буттум диэн санаа кулум гыммыта. Харса суох таинары курулаан, адьас сиргэ
охсуллуох курдук буолан ийэн, ере кетен тахсыбыта. Тургэнэ бэрт буолан, естеехтер
таба ыппакка хаалбыттара.
Н.Е.Сыромятников естеех тыылыгар туун эрэ кетуулэри онорорго тиийиллэрэ.
Онно Ленинградскай уобалас партизаннаргар сэрии сэбин, эми, айы-уелу, куруутун
80 киилэттэн ордуга суох ыйаайыннаах тайадайы тайаллара. Фрону туоруур бийиги
самолеттарбытын фашистскай зенитчиктэр уксун бэлиэтии керен ытыалыыллара.
Ол эрээри, хайдах эрэ кини самолетун бензинин баадын, мотуорун таппаккалар, атын
миэстэлэрин дьелутэ ыттаран эргиллэрэ. Биирдэ командование сорудадынан 150
киилэлээх противотанковай сэрии сэбин тиэнэн, туун Белоруссия партизаннарыгар
кетен тиийбиттэрэ. Кутаа уотунан сирдэтэн, парашюттаах тайадастарын бырадаары,
радистыын самолет аанын аспыттара, орудиеларын уйун бадайы умнайа аанна
туорайдыы туйэн хаалбыт этэ. Тубэлтэтигэр, тайадас парашюта самолет кутуругар
арылла туспутэ. Инньэ гынан, самолеттара, иннин диэки кыайан барбакка, аллара
туйэн испитэ. Бу ыксалга Николай Егорович, парашюта суох буолан, радиска:
«Курбуттан тут!» — диэн хайыытаабыта уонна этиэх бэтэрээ еттугэр сытыы
финканан парашют быатын быйыта сотуталаабыта. Парашют кете турбута, самолет
буолладына, дьэ еруйунэн, ере кеппутэ. Онтон тайадастарын бырадаттаабыттара.
Остеех сэриилэрин ардаа диэки кыйдаатах ахсын, партизаннарга кетуу улам
уустугуран испитэ. Днепри туоруур кэмн'э кетуу сурдээх кучумэдэй буолбута.
Ити кэмн'э Николай Егорович аатырбыт А.Н.Сабуров, С.А.Ковпак партизанскай
этэрээттэригэр наадалаах тайадастары угустук тиэрдибитэ. Партизаннарга айы-уелу,
эми, сэрии сэбин, сибиэйэй хайыаттары тиэрдэллэрэ, теннеллеругэр ыарыйахтары
билиэннэйдэри, уоппускалаахтары, сорудахтарын толорон теннер разведчиктары,
командировкалаах салайар кадрдары илдьэ кэлэллэрэ.
Биирдэ хас да транспортнай авиация самолеттара Ленинград тулаайах одолорун
толору тиэнэн баран кетен тахсааттарын кытта, фашистскай истребителлэр саба
туспуттэрэ, биир самолету суулларан Нева ерус ортотугар тимирдибиттэрэ, ким да
быыйамматах. Салгыы алдьархай ессе буолуодун бийиги истребителлэрбит кэлэннэр,
естееду уруе-тараа ыыппыттара...
Ленинградскай уобалас партизаннара авиация кеметунэн чахчы кыадырбыттара.
Кинилэр 1942 сыл бутуутэ ус тыйыынчаттан тахса кийилэммиттэрэ. Онтон 1944
сыллаахха партизаннар ахсааннара 33 тыйыынчаттан тахсыбыттара. Кинилэр
фашистар 114 тыйыынча саллааттарын суох онорбуттара. Куораттары, дэриэбинэлэри
босхолууллара, немецтэр техникаларын ултурутэллэрэ.

Юрий Васильев-Дьаргыстай

Ада дойду Улуу сэриитин сылларыгар 121