Page 170 - 2-с Легей нэьилиэгэ

тубэйиннэрэн уларыта тутарга быйаарыммыта. Ол курдук, холкуостаахтар «туту ба­
рытын фронт туйугар» диэн лозунунан салайтаран куурээннээх улэдэ туруммуттара.
Оройуокка биир бастьпг холкуос буолбута. Улэдэ эрэ урдук ситийиини ситиспэтэдэ.
«1941 — 1943 сс. Уус Алдан оройуонун урдунэн 2970 кийи елбутуттэн, 1635 кийи хор-
гуйан елле» диэн «Чолбон» сурунаал 1992 с. 4 №-гэр бэлиэтэммитэ.
Анна Ивановна дьон туйугар сурдээх кыйамньылаах салайааччы этэ. Дьонун-
сэргэтин кытта субэлэйэн, кинилэргэ тирэдирэн улэлээйини уонна аччыктаайыны,
аас-туор олоду аччатыыга холкуос бырабылыанньатыгар субэлэйэн улэлээбитэ. Ас
кестерунэн аччыктаабыттарга тунэттэрэрэ. Ол тумугэр Калинин аатынан холкуос
нэйилиэнньэтин ортотугар аччыктаайын аччатыллыбыта, хоргуйуу уонна хоргу-
йан елуу тайаарыллыбатада. Ону тайынан, араас буруйу о корон, уоран холкуостан
курээн сайа сылдьыбыт кийи суода.
Аччыктаайын уонна хоргуйуу ыарахан харака кулугэ кураан-сут дьыллар
усталаах-туораларыгар сабардаан турбута. Кураан буолан уонна айына куускэ туйэн
алаастар, урэхтэр оттуур ходуйалара ууммэтэхтэрэ. Онон холкуос общественнай
суейутун атын сирдэргэ кейерен, оттоон сыл тайаартыыр кыйалдата турбута. Улэни
кыайар кырдьадастар, дьахталлар уонна одолор от улэтэ садаланыадыттан ыкса
куйун хаар туйуер диэри дьиэлэриттэн-уоттарыттан тэйэн, кейен тиийэн оттуул-
лара. Оччотоодуга, сэрии макнайгы сылыгар, акаардас улэлиир дьонтго ыйга 3 кг
бурдук лимиитэ биэрэллэрэ. Бу лимиит бурдуктарын киийилэдэ, кыа угар булкуйан,
убадас хаайы окостон сииллэрэ. Отчуттарга куустэрэ-сэниэлэрэ эйиннэдинэ суейу
елерен, ону сиэтэн куус-сэниэ угара. Анна Ивановна биригэдьиирдэрин кытта ку-
руук субэлэйэ-амалайа сылдьара. Инньэ гынан уопсай кууйунэн, санаанан баар
ыарахаттары туорууллара.
Бу туйунан киниэхэ уйуннук биригэдьииринэн улэлээбит Троев Гаврил Гав­
рильевич бу курдук улаханнык астынан туран кэпсиирэ: «Анна Ивановна хайан
даданы кыра да, улахан да боппуруостар буоллуннар, дьайал ылыан иннинэ бийиги
санаабытын урут истэрэ уонна субэлэтэн баран дьайал ылар идэлээдэ».
1941—1942 сс. от ууммэккэ, атын сирдэргэ кейен оттоойуну кытта тэкнэ, Муру
Эбэ хомуйун ороойуну уонна баайыыны киэкник тэрийбиттэрэ. Ол кырыымчык
айылыктаах кыстыктарга суейугэ сурун айылыгынан буолбута. Суейу кенньунэн
елуутэ атын холкуостардаадар биллэрдик аччаабыта. Саайын, сайынын, куйунун
холкуос фермаларыгар тахсар холбуур ууту дууйанан уллэрэн, кими да матарбак-
ка биэрэллэрэ. Ол дьопко улахан еруйултэнэн буолбута. Сэрии иннинэ холкуос
сир он'ойуутунан куускэ дьарыктаммыта. Сака тэриллибит МТС трактордарынан
алаастар уонна Муру Эбэ урдук сирдэрин тиэрдэрэн баайына окороннор, ыйыы
сирин кэкэтиммиттэрэ. Кураан-сут сылларга бу баайыналарга иинэдэстик ууммут
сиэмэни хомуйан, ыраастаан кэлэр сыл ыйыытыгар уураллара уонна сиэмэ атадын
уура сылдьан сааскы быстарыыларга дууйанан керен уллэрэн биэрэн тыыннарын
уйаталлара, сэниэ киллэрэллэрэ.
Ити сылларга холкуос бырабылыанньата мууйу аннынан мукхалаайыны тэрийэ-
рэ. Ол курдук Муру Эбэдэ баар балыктыыр туоналары «Рыбтрест» учаастагын кытта
уллэстэн кыйыны быйа балыктаайыны ыыталлара. Бу мукхалаайыннары сатабыл-
лаах балыксыт дьон Аммосов Петр Васильевич, Мигалкин Филипп Николаевич са-
лайбыттара. Кинилэр кэлбит балыгы дьону ордорбокко, матарбакка биир тэкинэн
уллэрэллэрин олохтообута, ордорон туус балыкка тутталлара. Онтон харчы, бурдук,
чэй, саахар, туус талоннарын ылаллара. Холкуос бырабылыанньата бу харчынан
оччотооду холкуостаахтарга тукэтэр байыаннай нолуогу телууллэрэ, онон дохуот
ылбатахтара ырааппыт холкуостаахтар нолуогу телеейун кыйалдатыттан босхоло-
ноллоро. Онтон балыгы, государствода туттарыыттан кэлэр бородуукталар талон­
нарын кэмчилээн холкуостаахтары матарбакка, кыра да буоллар уллэрэн биэрэллэ­
рэ. Бу улахан кеменен буолара. Чугастаады холкуостартан аччыктаабыт дьон кэлэн
мукхада сылдьаннар елуу ылалларын бопсуспат этэ. Балык елуулээн биэрэн хор-
гуйууттан еруйуллэллэрэ.
168 III туИумэх