Page 232 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-с логей_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

кердеебуппут да булбатахпыт. Ону Буетур БаБылайабыс куБун теннен кэлэн баран,
хата, киБи бэрдэ булан туттарбыт этэ. Аны алта cyehy «итирдэр» окко тубэБэн охтута-
лаабыттарыгар, атын суеБулэрбитин харах далыттан сутэрбэккэ манаан хонуктуурбу-
тугар куБэллибиппит. 15 кестеех сиртэн бэтэринээр адалан, эмтээн туруорбуппут. Бу
тубэлтэлэр, 300-тэн тахса кестеех сиргэ суеБуну сутэрбэккэ, ырыарбакка, оБолтон,
суБурууттэн елербекке тиэрдиэхтээх дьону салытыннарбыта да, хайыахпытый.
Айаннаабыт суолбут учугэйэ Тандада эрэ диэри буолта. Онтон салгыы, Черкееххе
уонна тиийиэхтээх сирбитигэр диэри мууБунан быБа туБэр кыБын н ы трассаны ба-
тыспакка, атын оройуон оттонор хочолорун cyehy улту тэпсибэтин диэн уксун дьон
олорор миэстэлэриттэн тэйэн, тэлиэгэ да, саха сыардата да сылдьыбат дулда, маар,
ыарда сирдэринэн, сородор кестен aahap ыллык суодунан айаннаабыппыт. Ын-
дыылаах акка уонна элбэх cyehy айанныырыгар кыбычаана эрэйдиирэ. СуеБулэр
кыарадас суолга баппакка, суол икки еттунэн айаннаан илистэллэрэ. Кыра cyehy
ортотугар тубэстэдинэ кыбыллан айаннаан, куйааска кебуехтэс буолара. Улахаттар
таБыйыллар буоланнар инники талаБа сатаан суеБулэри утуруйэллэригэр, куустэрэ
эстэрэ. Онон кунтгэ ыраах барарбыт кыаллыбата. Мэччирэггнээх маардар кытыы-
ларыгар, дулдалаах толооннорго хонорбут. Сииктээх буолан угэннээн уйаламмыт
бырдахха, он'оойуга сиэтэрбитин баарды он остон да хайыахпытый, кинилэртэн ха-
рыстанар эмп, сиэккэ баар буоларын истибэт да этибит.
Айан устатын тухары, мин ындыылаах атынан суеБулэри батыБыннаран инники
айаннаабытым. Бытаарарым сатаммат — суеБулэрбит иннибэр туБэн сутэн, хат-хат
кердетуехтэрэ. Буетур БаБылайабыс Ньукулайдыын сулумах ын ыырдаах аттарынан
хотодостуу субуллар суеБулэри кэннилэриттэн уурэллэр. СуеБулэрбитин уочараты-
нан иккилии буолан куейэн-манаан, мэччитэн хонобут. Онон аанньа утуйбакка, ор­
дук илистибитим. Хаета да утуктаан ыггыыр аттан дулда быыБыгар туБутэлээбитим.
Биирдэ аппын сутэрбитим, хата, сотору булбуппут. Хонууга умса сытан аБыырбар,
утуктаан сирэйбинэн итии хааБыга туспутум. «Ыраары гынна» диэн, ада дьонум
cyehy манааБынын солбуйан, утутан абырыыр буолтара.
Хата, айаным былаБын тухары инникилээн иБэн, биирдэ да мумматадым. Ол
курдук, Буетур БаБылайабыс иннибэр хайдах сирдэр, суоллар кэлиэхтээхтэрин
ейбер хатанар гына сатабыллаахтык ыйара. Хас да хонукка айанныыр сири дьон-
тон ыйдарбытын, чуо кербут курдук чуолкайдык билэрин седербут. Онтун, миэ­
хэ тохтообут миэстэбититтэн аныгыскы тохтобул икки ардыгар диэри, быБаарара.
БиБиги тохтобулларга эрэ керсуБэр этибит. Тыа быыБынан бардахпытына суеБулэр
хас эмэ сууБунэн миэтэрэ субуБаллара. Ортокулар халыйан хаалалларын оннула-
рын булларалларыгар, хаБыытаБар санабыт да иБиллибэт буолара, биэрэстэнэн
да тэйсиэхпитин себе. Ардыгар «хааБыбыт хойдоро» да, салайааччыбыт ханнык да
балаБыанньаттан тахсан иБэригэр эрэнэммит, дьаБалын улгумнук истэн этэнтгэ
буолан испитэ.
Кини суеБуну ууруу дьаБалын олус табара. Бэл «бу сир аБыы оттоох буолуон сеп,
бу сир мэччирэнэ сымсах» диэн мэччитэр, хоннорор-еретер миэстэни сепке талара.
Абаансанан хаБаанан тиэйэ сылдьар кутуу чэйинэн, хамса табадынан оччотооду сэ­
рии кэннинээди аас-туор кэмнэ сатаан мэнэйдэБэн, атын да ууту-хайадаБы булан
киэБэ куестэнэргэ куБу, куенэди, мае кетерун буларынан «маастар» этэ. Сородор,
холкуос отчуттарыгар cyehy елербуттэрин иБиттэдинэ ирдээн, эт адалан уердэрэ,
тууннэри куестэнэрбит. Миинэ суох хонук адыйах буолан, сэниэлэнэн сырыттах-
пыт. Ойуебут диэн кэмчи: мээккэ бурдук уонна кыра арыы, саахар этэ. Олортон уу
хааБы оггорон уссэнэрбит.
Буетур БаБылайабыс дырайбыт уБун атахтаах, ортону урдунэн уггуохтаах киБи
этэ. Олус хатыныра да, иггиир-ситии быБыылаада, мин суурбэччэлээх киБи ки-
ниэхэ ыраадынан тиийбэт этим. Сородор миэхэ кыйаханара эрээри, олох араас
муудараБыгар, эрэйигэр эриллибит дьону кытта тэггнэБэр кыада суохпунан,
харыстаан-аран'аччылаан илдьэ сылдьыбыта. Онтон Ньукулайбыт олус сымнадас,
адыйах саналаах, сылайдым диэн сынньаммат беде сындааБыннаах, хайа да улэни

230 III туИумэх