Page 233 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУИА

сэлээннэспэт бугуру киби этэ. Салайааччыбыт кинини астынара. Икки ый холо-
бурдаах мускуурдаах улэдэ, ыксаллаах да тугэннэргэ, биирдэ да сепсеспет курдук
туттубуттарын кербетедум.
Сталин саданаады кытаанах ирдэбиллээх, кутталлаах кэм буолан, cyehy эчэйдэдинэ
«аччыгыйа, хамнаспытыттан матыахпыт эбэтэр телебургэ тубэбиэхпит» диэн санаа
баттыыра, эрэйдиирэ. Тохтобулларга киби сэниэтин ылар cyehy ахсаанын аадыы
элбэх бириэмэбитин ылара, сородор куннэ иккитэ аадарбыт. Суттэхтэринэ, хонон-
ереен да туран кердеен буларбыт, улаханнык ийээдирбит суеИугэ хантан эмэ бэтэ-
ринээр булан адалан эмтэтэрбит, сэниэ киллэрээри сиир бурдукпутуттан хаабылаан
сиэтэрбит. Одо курдук буебэйдээн, арыый эрэ буоллахтарына айанныырбыт.
Черкеех табыгар кыстык учаастакка кыра тиэрбэс баарыгар, эстэн хаалам-
мыт суебубутун хаайан хоннорбуппут. Кыра да буоллар елгем оттоох этэ. Онуо-
ха, биир киби дьону илдьэ кэлэн «сирбитин тэбистигит» диэн, кырбыы сыстылар.
Ону Буетурбут: «Бибигини кырбаантгыт судаарыстыба суебулэрин сутэрдэххэ, эн
эппиэттиэн'...», — диэн сокуон аахпытыттан, тыыппакка барбыттара.
Биир улахан моболу Амма ерубу туораабынтга керсубуппут, онно ууга оле сыыс-
пытым. Суебулэрбитин ууга уурэн киллэрбиппит кэннэ, дирин н э тургуйбат буо-
лаат теттеру бирилэбэн тахсан, бэйэбитин тэпсэ сыбан куттаабыттара (бибиги ин-
нибитинэ хас да сыл сыллаадыта, Петр Герасимович Бурнашев уолун Касьяны бу
миэстэдэ суебулэр ууга тэпсэн елербуттэр). Суебулэрбитин иккибин улту табыйан
киллэрэн бараммыт теннубэтинэр диэн, мин ыбыы-хабыы бедену тубэрэн ууну
табыйа-табыйа харбаан истэхпинэ куустээх суурук охсон, чугас костер куел сада
ерус уебун диэки ерубултэтэ суох тэлээрдэн истэ. Муччу кетер кыах суох буол-
ла. Хата, биир тиггэбэ кунан аттынан туора охсуллан аабан ибэммин, кутуругуттан
харбаан ыллым. Куустээх бадайы кунан миигиттэн ургэн, хайыбан сур-бадайытык
култэччи кере-кере, сууруккэ соччо одустарбакка, тургэн улугэрдик харбаан
субумнаан истэ. Сэниэ да баар кыыла тубэбэн, унуоргу биэрэккэ тигистим. Итин-
тэн да атын моболлор, сородор бэйэбит да сыыбабытыттан бааллара.
Ити курдук сыралабан, суебубутун аналлаах сирбитигэр энчирэппэккэ тириэр-
дибиппит. Ыйаабыннара убун айантан туспутун тайынан, тутар хамыыбыйалар
икки куну быба «тото абаппыккыт» диэн ессе тубэрсээри гыннылар. Ону Буетур
Бабылайабыс «баттаатыгыт» диэн кыыбыран, суебулэрбитин хаарчахтан табаартаан
кэбистибит. «Ити буолладына» диэн туунун тото абатан, убус куммутугэр туттар-
быппыт да, син биир ыйаабынтга балыйбыт буолуохтаахтар. Cyehy тутар нуучча
уолаттарын кытта аахсыбыппытыгар охсубаары ыкпыттарын, икки модьу керун нээх
саха уолаттара баар буоланнар быыбаабыттара.
Кэлин салайааччыбыт бэйэтэ да сокуон харадын удумадалатар киби туруорсан,
«Государство суебутун сугун туппаккалар, мелтех мэччирэннээх биэрэккэ ус хонно-
рон хоргутан ыйаабыннара улаханнык тубэн, cyehy туругар хоромньу тадыста» диэн
П.Е.Рыбкин куоракка уггсэн, ыйаабын итэдэбин бэйэлэригэр телеттербуттэр этэ.
Мин суебуну нэбиилэ туттарсан бутээт, ыалдьан сытан хаалбытым. Дьиггэ,
эппиэтинэспин кыадым баарынан сукпут сылаабын уйбатадым. Дьонум миигин
кэтэбэннэр ус кун сытыаран сынньатан арыый буолааппын кытта, эмиэ cyehy тут-
тарбыт таатталары кытта аргыстабан, миинэр мшгэбитинэн теннубуппут. Черкееххе
аргыспытыгар Каратаев учууталга ус хонон, сынньанан абыраммыппыт. Бородонтго
Ньукулай бибикки атырдьах ыйын саьгатыгар кэлбиппит.
Буетур Бабылайабыс онон-манан эргийэн кэлэн, хамнаспытын сотору ылбып-
пыт. Хамнабым уксэ ейуебут абаансатыгар кедурээн, дуона суода. Онтубунан туу-
лээх терукуе тапас ылан икки ыстаан, бинсээк тиктэрбитим, ырбаахы, саппыкы
уонна 1,5 киилэ чэй атыыласпытым. Икки ыйдаах муччургэннээх сырыыга телебургэ
тубэспэккэ, дьыалада эриллибэккэ этэнтгэ бубан-хатан эргиллибиппиттэн уерэн,
ессе таннан, бэриллибит сорудады чиэстээхтик толорбуппут.
Иван Петухов

Ада дойду Улуусэриитин сылларыгар 231