Page 59 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

туоруур муостаны оноро сылдьаннар, муоста ейуетун ууралларыгар «кемелес» диэ-
биттэригэр, аайан ийэн, ейуену сороторун киллэрэн ууран биэрбитэ yhy. «Онон
чахчы модьу кийи эбит этэ», — дииллэрэ. Ол суурбэччэ саастаарар, Халымара бары-
ан эрэ иннинэ буолуо. Боростуой, кыаммат дьон но элэккэй сыйыана, арата тойон-
хотун былаайын, урукку олору себулээбэтэ сабыдыаллаабыта буолуо. Онон Совет­
скай былаайы ордук актыыбынайдык ылынаннар, былаас былдьайыгын сиэртибэтэ
буоллахтара.
Тихон, ыччат союйун чилиэнэ, уерэрин бутэрэн (1920—1922 сыллар диэки)
Аллараа Халымара учууталынан ананар. Бэрт учугэй тыллаах-естеех, дьоггно ты-
лын ылыннарар, тэрийэр дьорурдаах уолу нэйилиэнньэни сана былааска тардыы-
га агит-маассабай улэрэ пропаганданы ыытыыга сорудахтаабыттар. Кинини кытта
арата Ыстапаан милиционерынан ананан барсыбыт. Тихон онно улэлии сылдьан
дойдутугар суругар, нэйилиэнньэ сурдээх харанатын, агитацияны, пропаганданы
ейдеебетун, Советскай былаайы ис сурэриттэн ылымматын, улэлииргэ ыараханын
туйунан суруйбут yhy. Онон буолларына, киинтэн курэммит былаас естеехтеро, кы-
тыы сирдэр хараьга нэйилиэнньэлэригэр Советскай былаайы утары агитациялара
куустээх буоллара.
1922 с. саайыгар Аллараа Халымара Бочкарёв эписиэр байылыктаах уруггнэр
тиийэн былаайы ылан, Советскай былаайы уураталлар. Бурнашевтары Аллараа
Халымара сууттаан, ытан елертууллэр. Тихон суурбэтиттэн, оронньор биэс уонун
тахсан баран еллехтере буолуо.
Биир нуучча журналийа ыстатыйатыгар: «Бурнашевтары Халыма синнэ турар
биэрэгин хаайыгар кырбаан, илиилэрин кэннилэригэр кэдэрги кэлгийэн аралан,
уолу урут, аратын кини кэнниттэн ыппыттарын» туйунан суруйбут этэ. Ол суруй­
бут журналийы, эйэлээрим тустарынан ессе тугу эмэ билэрэ буолуо диэн, керсен
сураспытым, тугу да билбэт эбит этэ. Уонна ол кырбаныыны, уолун урут аратыгар
кердерен елеруу туйунан, бандьыыттар дьону кыыллыы дьакыйалларын этээри,
бэйэтэ онорон да эппит буолуон сеп курдук санаабытым. Оссе онно елереллеругэр,
боростуой дьаданы дьон сырдык, дьоллоох олоххо тиийэллэрин туйугар елеллерун,
мээнэ елбеттерун туйунан, бэйэлэрин икки ардыларыгар тыл бырахсыбыттарын ис-
тибит курдук ойуулаабыт этэ.
Суурбэччэ сыллаарыта биир кийини керсубутум: «Черскэйгэ Бурнашевтар туста­
рынан музей тэрийээри саралаан баран, матырыйаал, экспонат ситэтэ суорунан тох-
тоон турар. Олохтоохтортон кинилэри ейдуур дьон елен баранан хаалбыттар. Икки
эмээхсин бааллара, Тихоны бэрт учугэй тыллаах-естеех, дьон олорун, кыйалратын
ейдуур, дьону бэйэтигэр тардар, учугэй тэрийээччи, агитатор буоларын эрэ туйунан
ейдууллэр уонна туох улэни, хайдах улэлээбитин туйунан кыайан ейдеен-быйааран
кэпсээбэттэр», — диэбитэ.
«Хотугу сулуска», хайыаттарга ыстатыйалары аарыталаабытым. Сэбиэттэр бы-
лаастарын ийин Аллараа Халымара охсуйууга елбут биэс кийиэхэ анаан, урдук таас
монумент туруорбуттар. Бурнашевтар ааттарыгар музей тэрийээри матырыйаал,
экспонат хомуйса сылдьыбыттара да, музейы тэрийэргэ сеп буолар экспонат ситэ
кестубэтэх этэ. Онно кырдьарастар бэркэ себулуур, махтанар ахтыылара элбэрэ
уйу. Дьокуускайга ыччаттар тумсуулэригэр Аллараа Халыматтан «Бурнашевецтар»
диэн аатынан ыччат делегацията кэлэн кыттыбыт этэ. Олорбут сирдэрин-уоттарын,
етехтерун уо.д.а. хаартыскара туйэрэр былааннаахтара да, былаас уларыйыыта буо­
лан тохтооторо.
Бурнашевтарытуттарарга, киин оройуонтан уруггнэр салалталарыттан, «терукуттэн
политсыылынайдар сабыдыалларынан бассабыыктыы ейдеех-санаалаах дьаарай
естеехтер» диэн сурук тиийбит курдук кэпсииллэрэ. Эмиэ да уруггнэртэн кинилэри
учугэйдик билэр кийи уполномоченнай буолан тиийэн, туттарбыт буолуохтаарын
туйунан кэпсэтэллэр этэ.
Иван Петухов

Сэбиэскэй былаас олохтонуута 57