Page 56 - 2-с Легей нэьилиэгэ

С логой_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

аттаран, Муру сэттэ кылаастаах оскуолатыгар бастакы пионерскай этэрээти тэрийэр.
Эдэрдэргэ бириэмэ саиаттан-сагга кердебуллэрин туруорталаан испитэ.
1929 с. олунньутугар Саха сиринээди Советтар VI съезтэрэ сир реформатын ыытар
туйунан уураах ылыммыта, бу — кооперациялаайын'гга уонна холкуостаайынна бэ-
лэмнэнии улэни садалаайын этэ. Баай ыаллар араас албайынан элбэх елбугэ сир-
дэри бас билэн олорбуттарын, кийи аайы тэн гына хаттаан уллэйиллиэхтээдэ. Ни­
колай Дмитриевич улууйугар элбэх ейдетер улэни ыыппыта. Сир реформата тейе
да утарсыылардаадын ийин, учугэй тумуктэрдээх этэ. Урут дьадаггылар сирдэрэ
ыраах, бытанан сытар сирдэринэн баар буоллахтарына, кэлимсэ сирдэммиттэрэ.
Ити содурууттан адалыллар техникалары туттарга табыгастаах этэ.
Николай дьонтго кердероеру, аймахтарын комелерунэн, сепаратор, от охсор,
мунньар массыыналары атыылайан адатын алаайыгар Кумалыкыга тиэрдиби-
тин, чугастаады ыаллара кербуттэрэ-истибиттэрэ. Улууйугар илии ыарахан улэлэ-
рин — коллективнай улэлээйин эрэ чэпчэтэр кыахтаадын итэдэтэн, 1930—1932 сс.
тыа нэйилиэнньэтин сурун араната холкуостаах буолбута.
Бу сылларга БСКБП райкомун инструкторынан улэлээн барбыта. Онуоха эбии,
бада санаатын толорон, аадарга-суруйарга уерэтэр кейе сылдьар оскуола тэрийэн,
сэбиэдиссэйдээбитэ. Кини ессе 1921 сылтан нэйилиэнньэни уерэхтээйинтгэ ылсан
садалаабыта. Бородой насревкомнарын съезтэригэр 300-тэн тахсалыы уерэнээччилээх
начальнай оскуолалары Орто Эбэдэ, Курбуйахха айар туйунан уураах ылыныытыгар,
кини актыыбынай кыттыыны ылбыта. Ол дьыл Томторго аадар баладаны айыспыта.
Ити улууска бастакы культурнай-сырдатар тэрилтэ этэ, кэнники Бородоннооду
холбойуктаах оройуоннай библиотека буолбута.
Ити курдук, Николай норуота чэчирии сайдарыгар улэлии сылдьан, 1934 с. су-
рэдинэн куускэ ыалдьыбыта. Тейе да ыарыыга бохсулуннар, аны Кумалыкаанап
диэн псевдонимынан илии баттаан, айар улэнэн дьарыктаммыта. Ол курдук, 146
лиискэ Наара Суох туйунан сыаналаах матырыйаал хомуйбута. Маны тайынан,
Гуманитарнай-чинчийии институтун архыыбыгар «Борогонские предания и сказ­
ки» диэн 122 лиистээх, елуен эрэ иннинэ мунньубут хомуурунньуга баар. Онно 12
номох уонна остуоруйалар, 3 кэпсээн киирбиттэр. Кинилэр истэригэр «Урайалаах
Уйбаанката», «Емельян уеруутэ», «Сир былдьаайына» бааллар. Кини айар улэнэн
дьарыгын ыарыы уйаппатада, революциянан ере куурдуллубут комсомол гвардия-
тын байыайа Н.Д.Мигалкин 1942 с. ыам ыйын 9 кунугэр ыарахан ыарыыттан 40
саайыгар елбутэ.
Кэлин оччотоодуну билэр кырдьадастар кэпсээннэриттэн ийиттэххэ, Николай
Дмитриевич эйэ дэмнээх кийи эбит. Кини уелээннээхтэриттэн буккуурдаах дьыл-
ларга мунан-тэнэн, урутгнэргэ сылдьыбыттар бааллара. Эйэлээх олох кэлбитигэр,
кинилэргэ ханнык да мэйэйдэри онорботодо, ейу-саайы ситийэри кини наадата
суодунан аадара.
Ол гынан баран, обществоны салайарга анаммыт дьон, бар дьон туйугар еруу
бэриниилээхтик улэлиир буолбатахтар. Николай Дмитриевич елуен биир сыл ин­
нинэ, Кумалыкыга бэйэтэ тутуспут утуекэн бэйэлээх дьиэтин, советскай улэйиттэр
бейуелээктээйининэн сибээстээн, Бородонтго кейерен киллэрэн, почта дьиэтэ
гыммыттара. Киниэхэ эргэ, кыра дьиэни Томторго биэрбиттэрэ.
Н.Д.Мигалкин олоххо бэйэтэ туйунан керуулээх, кийи аналын туйунан туспа
ейдебуллээх эбит. Кини бэрт элбэх сана садалаайыннарга кыттыбыта, олор бар
дьонугар кун бугунугэр диэри туйалыы тураллар. Комсомол 40 сылынан сибээс­
тээн, 1958 с. ЫБСЛКС уобаластаады комитетын лекторскай беледун салайааччыта
Е.П.Попов Николай Дмитриевич кемуллубут сиригэр кирпииччэ памятник туруор-
тарбыта. Ол кэннэ, бу бэлиэ кийи аата умнуллубут курдук, онон тереебут нэйилиэгэ,
бар дьоно уйэтитиэхтэрэ диэн эрэнэрбин биллэрэбин.
Петр Семенович Троев
Чолбон. — 2001. — 11 Ns-рэ

54 II туИумэх