Page 75 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Малмакаантга куйун содотодун бултуу сылдьан биир эйэни сохсодо кыбыттаран
ыллым. Этин эттээн лаабыстаан баран, адыйах кырынаастаах Сангаарга киир-
дим. Эйэм тебетун эрэ сиэн хааллым, aha кыра буолар эбит. Эйэм этин уллэйик
быЬыытынан уллэстиэхпит диэн тыыппатадым баара, Васильевтарым миэхэ елуу
биэрбэккэ, бэйэлэрэ уллэстэн сиэн баран дойдуларыгар илдьибиттэр.
Ити 1944 с. алтынньытыгар Сангаар лесхойугар улэдэ киирдим. Орус эстибитин
кэннэ икки тайах этин киллэрэн, иккилии солк. тэрилтэбитигэр биэрдибит. Васи­
льев П.С. уучээнигэр тайах этэ киллэрэ тахсыбыт, икки хонон баран киириэм диэн
баран сутэн хаалла, кердеен кердубут да булбатыбыт. Васильев М.С. ненуе сыл
дойдутугар теннубутэ. Мин 1945 с. сайын Лугинов П.Е. диэн кийилиин кыттыйан
урэх кытыытыгар 5 т оту оттообуппут. Бу оппутун лесхоз директора тутан ылаары,
сугун атыылаппакка мойуоктаабыта. Саас ууга барыан эрэ иннинэ кенуллээбитэ,
ыксаан туомугар эрэ атыылаабыппыт.
1947 с. харчы реформата буолбута, Сангаар мадайыына урукку сыананан хаал-
быт табаарын атыылыы олорбута. Миэхэ дьиэлэнэн Карамзин А.П. диэн эдэр
кийи бултуу кэлэн баран, улдьааран хаалта. Кининэн 1000 солк. хаалбытын сээкэй
атыылайыннара ыыппытым, «харчыгг хаалбыт» диэн кэллэ. Сана кестуумнээх, урут
туода да суох этэ. Ыкпыппар, билинэн 400 солк. тенуннэриэх буолта да, хаалта.
Сангаарга 1953 с. диэри улэлээбитим: лесообъездчик, лесоохрана инспекторын
уонна инженер, старшай лесничэй улэлэригэр. Уоппускам кэмигэр ыам, бэс ый-
дарыгар Лугиновтуун кетердуу, балыктыы барабыт. Уолум Петр 1948 с. армияттан
кэлээт ус кыйыл сайылы елербутэ, Строев диэн нуучча кийитэ кыттыгастаах икки
сыл бултаатыбыт. Манна бил балык эмиэ дойдуланар эбит, 20—40 киилэдэ тиийэр
ыйааЬыннаах буолаллар. Уолум ус тайады елерен, онон айыыбыт. Онтон атын бул-
пут уллэйиккэ барар. Саас Кучукаан Миитэрэй диэн кийини эбинэн, биирдии эйэ
уонна биир тайах, суусчэкэ кус бултуйдубут.
Бултаабыт сылларбыт тухары Сангаар шахтатыгар сыыппарада тубэйэн кэл­
бит дьон курээн ийэннэр, бийиги уучээммитигэр таарыйан аайаллар. Тайах этин,
уелуллубут собону сиэн, ейуелэнэн бараллар. Босхо биэрэбит. Атахтарын танайа
куйадан буолар, ону тайах тириитин ыланнар ууйэ кэлгийэн, син туйаналлар.
Биирдэ бийиги уучээммититтэн 6 км сиргэ 3 тайады елерен баладан баарыгар
тайа сырыттахпытына, ибили сытыйбыт нуучча тиийэн кэллэ. Эмиэ ейуе ылла,
атадар тириинэн мойула оггойунна. Васильев В.С. ырбаахы биэрдэ. Эйэ Хайаттан
хаайыыттан босхоломмут, ону Сангаарга улэдэ адалбыттарын, курээн ийэр. Ус хо-
нуктаах ардахха улаханнык тон'мут, аччыктаабыт да, уучээммит хатаайынын алдьа-
тыан санаата буолбатах. Хатаайына ким бадарар кэбирэхтик айар кулууйэ этэ. Кии-
рэн таггайын куурдуммута, айаабыта да буоллар сэмэлэниэ суода этэ. Кийи кенете
оннук буолар эбит.
Биир кун, Уус Алдан Онер нэйилиэгиттэн сылдьар Черноградская Мария (Кы-
чыкаан Кыыйа) диэн, Сангаар хаайыытыттан курээн ийэн хонон ааста. Холкуоска
сылдьан сутаан, биир тыйадайы уоран сиэбит уонна ампаары алдьаппыт. Оребул
кун милиция муоста сууйтара тайаарбытыгар, уутун тодо сылдьан олбуору урдунэн
туйэн куотан хаалбыт. Павлов диэн кийиэхэ сайа сыппыт, кини адыйах хонукка
ирдиэхтэрэ диэн субэлээн, сэттэ хоммут. Икки хонукка тойуйа сылдьыбыттар. Ман­
тан Нам оройуонугар тиийэн, от мунньуйа сырыттадына, Нам милициялара тутан
хаайан кэбиспиттэр. Онтон эмиэ курээн дойдутугар Онерге тиийбитин, холкуос
председателэ Петр Бурнашев тутан Бородон'н'о туттаран ыыппыт. «Сунтаар уонна
Нам милициятын хаайыытыттан тодо курээтин'?» диэтэхтэринэ, «хаайа сытан ойох
он'остоору гыналлар, онон миигин ирдиир сиргэ бэйэм кэлэн биэрдим», — диир
эбит. Бу дьахтар буруйун сородун олорон, сородун амнистияланан босхолонон тах­
сан баран, Киллэмггэ милициялаан сылдьыбыт кийиэхэ кэргэн тахсан ус одолонон,
Саккырыыр оройуонугар Сиэгэн Куелгэ олорон елбут.
1956 с. от ыйыгар Дьокуускайга кейен кэллибит да, улэ кестубэккэ, куйун Уус
Алдан’н'а «Холбос» хара сайылы иитэр ферматыгар бухгалтерынан улэлээтим. 1958 с.

Сэбиэскэй былаас олохтонуута 73