Page 4 - Д.С. Андросов - Сэһэн. Өлүөнэ Мүрү

I. Тойон-Муру
Тойон-Муруну айгыр-силик айылда анаан-минээн онорбут, Саха сирин кэрэ
кестуулээх биир улахан алаайа. Кини к и эн нэлэмэн кестуутэ, быйаннаах ходу-
йаларыгар елгемнук уунэр сумэЬиннээх ото, дирин уулаах куелугэр уескуур
кемус хатырыктаах араас балыга, куйун-саас тохтоон aahap куйа-хаайа уонна
кинини тегуруйэн турар баай хара тыатыгар уескуур туерт атахтаах, кетер кы-
наттаах булда былыргы сахаларга быстыбат быйаннаах уонна бараммат баайдаах
алаас этэ. Ол ийин терут олохтоохтор таптаан-ытыктаан Тойон-Муру эбэтэр
Муру-Эбэ диэн ааттаабыттара буолуо. Оччоттон билинтгээнтгэ диэри саха-ура-
ан хай харадар Муру-Эбэ, сайынны кун кыйыл кемус сарданатынан ыйыахтана
оонньоон, илин бас кэрдиис тыаларын кэтэдиттэн кулумурдээн тахсан, киэн
нэлэмэн куел угус элбэх уестэрин ньууругар урутг кемус кыырпахтарын ыйан
дьирибинии сыттада. Кинини хоту ертунэн кылдьыылаан сытар сыгынньах хал-
дьаайылар ен кьгрыстарыттан силис тардан ере уунэн тахсыбыт сибэккилэр,
айылда араас дьуйунун туйэрэн, сана тахсан эрэр куну керсе тебелерун
кетеделлер. Оттон Муру-Эбэ кетер кынаттаадын биийин уустара сана тахсан
эрэр сарбынньахтаах урун куну айхаллаан, араас суол кэрэ куолайы ту h эр эн,
ыллаан-туойан дьырылатан керселлер. Хоту дойду кетер кынаттаадын кунду ыры-
айыта куерэгэй чыычаах урдук, куех халлаан урумэ кемус салгыныгар ере куерэй-
эн тахсан, урун куну уруйдаан ыллаан дьурулатара саха кийитин кулгаадар кэ-
рэттэн-кэрэтик ийиллэн эрдэдэ.
Элбэх арыылара, суугунас куех хомуйунан тегурутуллэннэр, уунуулээх киэнг
хочолоро, ача-бэттиэмэ отторунан елгемнук саба уунэн, тыал хоту куех кебуердуу
долгуйа-хамныы сыталлара кэрэттэн-кэрэтик кестен эрдэхтэрэ.
Муру-Эбэ елгемнук уунэр ото, киэн-дирин куелугэр уескуур кемус хаты-
рыктаада уонна кинини тегуруйэн турар баай-хара тыатыгар теруур-ууйуур бул­
да былыр-былыргыттан кийи аймады бэйэтигэр тарда турдада. Ол курдук бы­
лыргы дьыллар былдьайыктаах мындааларыгар, урукку уйэлэр охсуйуулаах уор-
даларыгар саха омук тердулэриттэн биирдэстэрэ Одустаах Хоро, сындылданнаах
уйун айанын тохтотон, урайа дьиэтин тутуннада, аал уоту кулубурэччи оттон
куех буруону унаарыттада. Олохсуйан олорон тереен-ууйаан саха-ураан хайы
тэнитистэдэ.
Былыргы сахалар иитэн-айатан олорор сирдэригэр-алаастарыгар дирин' ытык-
табылынан сыйыаннайаллара, киниэхэ сугуруйэллэрэ. Кинилэр алаастарын ус-
татын эргимтэтин холуйаллара. Кинини иилии эргийэ сытар сыгынньах халдьа-
айыларыгар, баарадай тиит мастарынан саба уунэн турар куула эргииригэр угус-
элбэх утэн киирбит тумулларыгар, элбэх арыыларыгар, куелун уестэригэр уон­
на сыйыыларыгар уустаан-ураннаан туран хас биирдиилэригэр аат-суол быс-
пыттара, ол тумугэр Муру-Эбэ ийигэр 365 аат-суол баар буолбута. Онтукалара
угус уйэлэри унуордаан, элбэх хаары-самыыры урдулэригэр туйэрэн, келуенэт-
тэн-келуенэдэ бэриллэн, билигин кэнчээри ыччаттарыгар тиийэн кэллэдэ.
Муру-Эбэ илинтэн ардаа тардыллан сытар киэн' алаас. Кини киэлитин-тайа-
атын ааспыт ертугэр араас кэмнэргэ кэмнээн-кээмэйдээн хаалларбыттар эбит.
Ол курдук былыргы олохтоохтор устатын ардаа Хара на - Те рд уттэ н илин бас Си-
эллээх-Аартыкка диэри 15 км, туоратын кэтит сирдэринэн 7-8 км быспыттар.
Онтон эргимтэтин тыатын садатынан атынан мээрэйдээн 70 км диэннэр номох-
4