Page 6 - Д.С. Андросов - Сэһэн. Өлүөнэ Мүрү

риллэ сылдьыбыта. Ааспыт Aga дойду Улуу сэриитигэр бийиги улуустан 2189
кийи ынырыллан уоттаах сэрии фронугар кыргыспыттара, олортон 1228 кийи
кыргыйыы толоонугар урун тыыннара быстан, атын сир халлаанын анныгар
харахтарын симпитгэрэ, туора сир буоругар уйун унуохтара урусхалланан уйэ-
саас тухары сытан хаалбыттара. Ол елбут утуе ыччаттарын ааттарын уйэтитэн
«Батыйа» памятник туруоруллубута. Билигин «Батыйа тумулунан» ааттанар. Бу
«Батыйа» памятник туйунан Саха Республикатын культуратын утуолээх улэйитэ
Н.С. Пестряков «Баара§ай Батыйа» диэн дирин- ис хойоонноох уонна елбет-
суппэт ырыа суруйан хаалларбыта. Мантан салгыы .Улуу эбэни иилии эргийэр
сыыр угус тумулларыгар сыйыылар, уестэр ааттарынан ааты-суолу ин эрбиттэр.
Ол курдук Бултээйи тумула; Быйадас тумса - Томтор apgaa етте; Харана торде;
Чаарык тумса - Аранас анна; Сабарай тумса -Чвмчегвй apgaa отте; Ханыллыа-
лаах тумса - Чемчегей cogypyy етто; Хатырык быйыт тумса, Муосталаах аартык
тумула, Чаран- бейуелэгин урдунэн «Дулун ун курутэр» уонна Буочара урэ§э
Эбэ туйэр тордун илин еттун Буочара тумула дэнэр.
Муру-Эбэ былыр уута уола илигинэ угус дирин да, чычаас да уонна кыра да,
улахан да yecT3pA33g3. Ол уестэргэ олохтоохтор хас биирдиилэригэр аат биэр-
биттэрэ. Ол уестэртэн билигин Эбэ уолан угустэрэ суттулэр, хонуу буоллулар.
Олортон сурун ортулэрэ манныктар: Тарыннаах Атах-Эбэ куолун илин байыгар
Сэдэ5эр арыы илин ертун ааттыыллар; Сэдэ5эр арыы apgaa уонна Ипподром
арыытын икки ардыгар сытар уейэ - Cpa3g3p уейэ дииллэр; Тураахай уейэ -
Ипподром арыытын apgaa орте; Меккуерэй уейэ - Меккуерэй арьгьпын oftogoto;
Кубалаах уейэ - Кубалаах арыы oйogoйo; Суунэ уута - Уйун Дьара - Намтатар
арыы cogypyy орте; Эрбэйиннээх уейэ - Хатын' Сыйыы анна; Болуон уейэ -
BopogoH apgaa ертуттэн Хара арыыга диэри; Кыргыдай уейэ - Эбэ улахан уейэ;
Чыычаахтыыр уейэ - Сабарай тумсун уейэ - Эбэ саамай дирин уейэ; Халтан
уейэ - Kyynaga Аранаска тиийэ барар; Манан уес - Томтор анныттан Харана
тердугэр диэри тиийэ барар. Онтон да атан уестэр бааллар.
Былыр Муру-Эбэ тол ору уулаах эрд'л,инэ 44 арыы уонна тумул арыьшардаах
диэн кэпсииллэр. Бу арыьшар Эбэ улахан уонна аччыгый уестэрин икки арды-
ларыгар хойуу хомуйунан тегурутуллэн сыталлар. Муру-Эбэ куелэ уолан уонна
чычаайаан угус тумул арыылара хонуу буолан суттулэр, сорох сирдэригэр сан а
арыьшар уескээтилэр. Ол угус арыылартан сорохторо манныктар: Сэдэгэр арыы
- Тарыннаах атах уонна Сэдэгэр уейун икки ардыгар сытар улахан арыы; Ogypy-
от арыыта - билигин ипподром турар арыыта; Тураахай арыы; Уулаайы арыы -
Тураахай арыы cogypyy вртугэр сытар; HaMTagap арыы - Уулаайы арыы apgaa
ертугэр сытар; Суунэ арыы; Кубалаах арыы; Кердугэн арыы - Maiiagac анныгар
сытар; Икки Сэргэлээхтэр; Икки Уктэллэр - Сэргэлээх арыы apgaa ертугэр сы­
тар; Сыгынахтаах арыы - Буер куел apgaa ертугэр сытар; Baga арыыта; Эрбэйин­
нээх - Хатырык быйыы арыыта; Икки ханыллыалаахтар; Хара арыы - Ханыллы-
алаах арыьшар илин ертулэригэр сытар; Хардырхай арыы; Туелбэ арыы - Саба­
рай тумсун хоту ертугэр сытар; Хатын: арыы - Бултээйи анныгар сытар.
Муру-Эбэ угус элбэх тумул арыьшардаах, онтон улаханнара Мындааба арыы.
Кини Тойон-Муру саамай ортотугар сытар. Бу тумул арыыга былыр-былыргыт-
тан дьон-сэргэ олохсуйбут сирэ. Мындааба тумул арыы Уус-Алдан нэйилиэннь-
этин onogop-.Tbahagap улахан суолталанан турар. Ол курдук 1935 сыл ыам ыйын
21 кунугэр opoityoHHaagbi МТС тэриллэн улэлээн барбыта. Улуус тыатын нэйи-
6