Page 9 - Д.С. Андросов - Сэһэн. Өлүөнэ Мүрү

ан минньигэс дьэдьэннэр уунэллэр, Эбэ куула тыатын садатынан сииктээх-серуун
сиригэр хаптадастар кытары буБаллар, тыатыгар уулаах отон елгемнук тэлгэнэр.
Оттон сорох тыаларын налыы-аЬадас сирдэригэр моонньодон отон хараара бу-
hap.
УЬуйээн кэпсииринэн, былыр билинни арыылара тиит маБынан саба уунэн
турар кэмнэригэр кьшааннаах туулээх кундутэ - киис дэлэйдик уоскуурэ yhy.
Муру-Эбэ былыр-былыргыттан улуу нуучча норуотун айанньыттарын, араас
экспедицияларын болдомтолорун бэйэтигэр тарда турбута. Ол иБин угус айан-
ньыттар киниэхэ тохтоон хонук хонон, кун ореон ааЬаллара. Кинилэр Муру-
Эбэ киэн' нэлэмэн хонууларыгар уунэр араас уунээйилэрин, баай хара тыатыгар
уоскуур котерун-суурэрин уонна кунду туулээдин, дирин далай уутугар уоскуур
кемус хатырыктаах араас балыктарын, уенун-кейуурун уорэтэллэрэ, сурукка-
бичиккэ киллэрэллэрэ. Бэрт ердеодуттэн научнай кэтээн керуу олохтоммута.
Ол курдук 1719 сыллаахха сылдьыбыт экспедиция тумугунэн оччотоодуга Муру-
Эбэ куолун саамай дирин э 12-14 метргэ тиийэрэ. Уерэппит экспедиция быИаа-
рыытынан Эбэ уутун cannaaha 314 мел. куб. м. диэбиттэрэ. Экспедиция уерэ-
тэн-чинчийэн баран Муру куелэ уолан эрэрин быЬаарбыта.
Бу кэнниттэн нуучча айанньыта Врангель 19-с уйэ 20-с сылларын сайыны-
гар Дьокуускайтан кэлэн КыБыл-Сыырынан Муру-Эбэдэ киирбитэ уонна илин
ертунэн эргийэн улуус киинигэр Томторго кэлэн, улуус кулубатыгар Мигал-
кинна тохтоон, хонук хонон, кун ереен ааспыта. Ол сылдьыбытын уонна Муру-
Эбэ туБунан бэйэтин кинигэтигэр суруйбута. Муру ходуЬата-мэччирэнэ киэ-
нин, нэБилиэнньэ элбэх ынах-сылгы суеЬуну ииттэрин, куелугэр елгемнук балык
уескуурун туЬунан ахтыбыта. Онон айанньыт Врангель Муру-Эбэ куелэ уолан
ходуБата-мэччирэнэ кэнээбит кэмигэр сылдьыбыт буолуохтаах.
Бу кэнниттэн 1850-60 сылларга Саха волоБын киин улуустарыгар угут-ен
сыллар буолбуттара. Ол кэмнэ, Эбэ куелэ улаатан, ходу Бата-мэччирэнэ кыара-
абыта. Эбэ ходуБата кыарааБына оччотоодуга ынах-сылгы суеБулэри иитэн, ки­
нилэр ууттэринэн-эттэринэн айахтарын ииттэн олорор нэЬилиэк дьонушр ыара-
хаттар уескууллэрэ. Уруккута Ойуун адатын ууБуттан теруттээх, II Легей нэЬи-
лиэгин кинээЬинэн уонна Бородой улууЬун кулубатынан улэлии сылдьыбыт,
Тулунада олохтоох Васильев Степан Иннокентьевич-Кылыкынай Эбэ куелун
уутун туБэрэн ходуБа таБаараары гынарын туБунан Эбэни тулалаан олорор Хоро,
Сабарай, 11 Легей нэЬилиэктэрин кинээстэригэр санаатын эппитигэр, ол нэЬи-
лиэктэр кинээстэрэ, нэЬилиэнньэтэ утарбытгара. Ол кэмнэ Дьокуускай уобалас
салалтатын Бородой улууБун сэттэ нэБилиэктэригэр куеллэри кеБерен ходуБа
таБаарыы туБунан дьаЬалыгар (Гос. Архив, Ф-314, 0-2. Д-1585, 1860 сыл тох-
сунньу 7 кунэ) олодуран Васильев С.И., теЬе да нэЬилиэктэр салалталарын ута-
рылаЬыытын ылымматар, Муру-Эбэ уутун кеЬерер дьаЬалы ыыппыта. Оттон
нэЬилиэктэр салалталарын утарылаЬыыларын дьон-сэргэ ейеебутэ.
Оччотооду, нэБилиэнньэ ейугэр-санаатыгар маннык улахан ытык-суду сир
куелун кеБерен туБэрии улахан айыы курдук кестубутэ уонна Эбэ куелэ кеЬен
хаалладына кини урдук сирдэригэр сытар ходуЬалара, мэччирэннэрэ кууруохта-
ра-хатыахтара, уунуутэ суох хордодой сирдэргэ кубулуйуохтара, куелун уутун
аччааЬыныттан балыгын уескээйинэ кэхтиэдэ, хомуЬун уунуутэ аччыада, сутуедэ
диэн сэрэхэдийбиггэрэ. Онон нэБилиэнньэ олодор улахан ыарахатгар уескуехтэрэ
диэн санааттан утарбытгара, Кылыкынай Харана Тердуттэн Маладьаайы урэ-
9