Page 29 - Они защищали Сталинград

Волга Эбэҕэ тиийэн, уҥуор Сталинград умайан чахчы ыарахан этэ. Арай хомуллубакка хаалбыт сэ-
кыһыл төлөнүнэн уһууруу, хара буруонан оргуйа лиэһинэй бурдук ыһыллыбыт бааһыналара, хорту-
турарын көрөргө суостаах этэ: оччоҕо хараҕым сы- оппуй хомуллубут сирдэрэ, хаппыыста быһыллы-
тыы этэ, онон балачча ырааҕы да үчүгэйдик быт учаастактара абырыыллара: бүтүн куоластары
көрөрүм. хомуйан мөһөөччүккэр хааланаҕын, кичэйэн хаһан
Биһиги Волга кытыытынааҕы хотооллорго, ап- орпут хортуоппуйу син булаҕын, хаппыыста си-
палар устун үүммүт үөттэр быыстарыгар үс хоммуп- лиһин буллуҥ да — булгуччу ороон ылаҕын..
пут. Уҥуор бомба бөҕө эстэр, пушка бөҕө тиҥийэр, Куолаһы ытыскар имитэн, сыыһын үрэн, тыал-
пулемет, автомат уочарата арыт-арыт субу баардыы га көтүтэн, арыт-арыт балачча ыраас сиэмэни
татыгыраан ылар. Ону барытын биһиги хайдах эрэ ылаҕын, кытыйа түгэҕэр ууга кутан, буһара түһэн,
киинэ дуу, хартыына дуу курдук көрөрбүт, биһиэхэ көппөтөн баран, маһынан илдьи ныһыйан, кэнни-
туох да куттал суоҕун курдуга! кинэн хааһыга маарынныыры оҥостоҕун! Туга да
Дьиҥэр, хайаан оннук буолуо баарай — кэнни- суох киһиэхэ ол — улахан ас. Оттон хаппыыста си-
бит да диэки онно-манна бомба эстэн сааллар, чуга- лиһин таһын хаҕылаатахха, иһэ сымнаҕас, көҥүл
спытыгар да буруо будулуйан тахсар! Арай марше- сиэнэр, өлсөнө түһэргэ сөп...
вой чаас кэлэн сытарын немец разведката быһаар- Ити курдук Волганы өрө баран, немецтэр бом-
дын — бүттэҕиҥ ол: аҕыйах автоматтаах киһи балаабыт сирдэригэр тиийэн, дьэ уҥа эҥэргэ туора-
биһиэхэ тойон — илии сыгынньахпыт! абыппыт. Тоҕо эбитэ буолла, онно син аһылыкка
Сотору-сотору Сталинград үрдүгэр самолеттар тиксэр буолбуппут, фронт кирбиитигэр тиийэрбит
охсуһуулара буолар: бомбалыы кэлбит самолеттарга икки хонуктаах айан хаалбытын кэннэ хас да хонук-
советскай истребителлэр саба түһэллэр, олору не- ка тохтоон, бэркэ сынньаммыппыт.
мецкэй истребителлэр атаакалыыллар! Хас да киир- Тохтобул нөҥүө күнүгэр коммунистары
сиигэ алта самолет умайан түһэрин көрдүбүт да, ыҥыран, эмиэ саҥа соруктары туруорбуттара, мин
мин курдук киһи хайаларын киэнэ сууллубутун онно политрук көмөтүнэн (кини булбут араас
чопчу быһаарбат: ытыалаһыы түргэнэ да бэрт, само- өҥнөөх харандаастарын туттан, кумааҕытын
леттар ыраахтар даҕаны. Онно салла көрбүтүм: туһанан) икки эркин хаһыатын таһаарбытым. Ол
соҕотох, улаханнык табыллыбыт самолет бензиннэ- хаһыаппын көрөөт, миигин дьуһуурустубаттан бос-
эх кумааҕы курдук күлүм гынар, аллараа күлүбүрээн холообуттара, миэхэ сыһыаннара эмискэ уларый-
түһэр, оттон сиргэ ситэ умайбатах дьардьаматын быта.
бытархайдара эрэ таммалаһан, оломоттоһон түһэл- Биир күн (сынньалаҥ бүтүөн аҕай иннинэ) ула-
лэр... Ол умайан күлүбүрээн иһэр самолеттан пара- хан партийнай мунньах буолбута. Онно партийнай
шюттаах летчик хайдах эрэ үөһэ уһулу ойбуттуу тэй- тэрилтэ секретара отчуоттаабыта уонна аһаҕас куо-
тэс гына ыйана түһэр. Ол да гынан быыһаналларын ластааһынынан саҥа састаап быыбардаммыта. Сек-
көрбөтөҕүм: икки летчигы парашюттарын алдьатан, ретарга кандидатынан туроруллубут, чанчыктары-
аллара сурулаппыттара, биир сиргэ (биһигиттэн нан лаппа кырыаран көстөр баттахтаммыт, толуу
көстөр сиргэ) түспүт летчигы икки бронемашина көрүҥнээх нуучча капитанын бэйэтин олоҕун кэп-
тиийэн, тутан ылбыттара. сээтин диэн буолбута. Киһибит бастаан субу кэпсэ-
Биһиги чааспытын биир түүн Сталинградка эн иһэн, бу кэнники сыллары ахтарыгар бөтөн, ха-
оҥочонон туоратарга, баржаҕа тиэйэргэ холонон раҕа ууланан киирэн барбыта, онтон, дириҥник
көрбүттэрэ да, туһа тахсыбатаҕа: немец самолеттара өрүтэ тыынан, уоскуйа түһэн, тыылга хаалбыт икки
бөҕө үлтү бомбалаан, ахсааннаахтара эрэ тыаны балтын немецтэр тутуталаан ылан, убайгыт улахан
булбуттара. Онон биһигини Волга хаҥас биэрэги- командир үһү диэн үлтү кырбаан өлөрбүттэрин
нэн сатыы илдьэргэ тиийбиттэрэ. туһунан кэпсээбитэ... Кэпсэлин ис хоһооно да, то-
Ыарахан күннэргэ мин ол сатыы походка дьэ луу көрүҥнээх киһи ытыы турара да көрөргө-истэр-
түбэспитим... гэ олус ыарахана — сэрии биир ынырыга итиннэ
Уруккубут курдук саабыт суох, уонунан ты- көстөрө.
һыынча киһи суос-сатыы киллэм хонуу устун Биллэн турар, кинини биир тыл утарыыта суох
түүҥҥүхараҥаҕа хааман саллаһабыт... Ыһыксуох — талбыппыт.
аара продпуннар аһатыахтара диэн буолар, оттон ... Фроҥҥа, ол аата Сталинграды эргийэ сытар
олорго тиийдэхпит аайы — инники иһээччи чаастар немецтэр линияларын арҕаа кэтэҕэр, түүн киир-
кураанахтаабыт, тугу да ордорботох буолаллар, биппит. Миигин “Максим” пулемет турар сиригэр
биһигини, саҥа ас кэлэрин күүттэрбэттэр, аһаран “кинжальнай” дэнэр пулемекка тиэрдибиттэрэ.
иһэллэр... Онно билбитим — расчеттан 2 эрэ киһи орпут, он-
Күнүс, талах саба үүммүт улахан, киэҥ аппала- тон хайалара да пулемету үчүгэйдик билбэт, ыппат
рыгар, эбэтэр дьоҕус ойуурдарга хорҕойон, сынньа- эбит..
нан ааһабыт. Оннук кэмнэргэ коммунистары Тиийээт, пулемеппын ыраастаан, үллүбүт
ыҥыран, тулууру көрдөрөргө, атыттарга холобур бу- (илийбит) лентатын солбуйан, ытан көрбүтүм —
оларга кэпсэтэн, сүбэлэһэн иһэллэр, бэл онтон са- бэркэ үлэлиир эбит! Уута аччаабытын уонна саппа-
нааҕын эмиэ кыана сатыыргар тиийэҕин. ас уу суоҕун билэн, атыттартан сирдэтэн, тэйиччи
Сэттэ түүн устата (түүннээх күн дэммэт — күнүс баар кухняттан уу аҕалтардым. Сарсыарданы холку-
айан суох) ханна да аһылык ылбакка хаамыы, дьэ, тук күүттүбүт.
- 25-