Page 30 - Они защищали Сталинград

Ол 1942 сыл алтынньытын саҥатыгар этэ. Сото- суоҕу сыҕарыйан, саҥа окуопа хастыыта, пулемет
ру-сотору самыыр түһэр, ардыгар окуопа түгэҕэр турар сирин бэлэмнээһин түрүлүөнэ...
мустар бадарааны сотоҥ да ортотунан кэһэҕин.. Биирдэ эмиэ политчааска ыҥырылынным, саҥа
Оннук икки-үс хоннубут, туох да ураты быһылаан листовкалары ыллым, коммунистар холобур буо-
суох. луохтаахпыт туһунан аҕыйах тыллаах наставление-
Биир күн: “Атаакаҕа бэлэмнэниҥ!” — диэн ны иһиттим.
түрүлүөн, команда буолла! Миэхэ рота командира “Киһи — санаа хамначчыта! “— диэн сыыһа эп-
кэлэн, ориентирбын ыйан: “Сүһүөххэр туран пэтэхтэр: бэл ол буулдьа анныгар сылдьаҥҥын,
сүүрүмэ! Пулемеккын иннигэр анньан, расчеккун олороҥҥун: (инники кирбии киһитэ окуопа
кытта атаакаҕа сыылан киирис! Манна — киллэм үрдүнэн буулдьа ааһарыгар бэрт сотору үөрэнэр:
истиэп! Туруллубат!” — диэн барда... буулдьа, сурукка этэллэрин курдук ыйылаан, орула-
Сотору буолаат: “Миэстэтиттэн уоту аһыҥ! ан ааспат — хата, хайдах эрэ чыычаах саҥатын кур-
Кэккэлэһэ сытар чаас атаакаҕа киирдэ!” — диэн бу- дук “Чып! Чып-чууп!” гына охсон ааһар) “Комму-
олла, биһиги ытыалаабытынан бардыбыт... ниспын! Улуу Ленин партиятын чилиэнэбин!
Биир-икки мүнүүтэ буолбата: “Атаака! Инники!” — Өллөхпүнэ даҕаны дьонум-сэргэм умнуохтара
диэн хаһыы буолла! Биһиги, пулемеппытын анньан, суоҕа: “Коммунист этэ ээ!” — диэн ахтыахтара дии
инники сыыллыбыт, тохтоон, дьоҕус уочараты санаатаххына хайдах эрэ бөҕөтүйэ түһэҕин.
таһаарабыт... Адьас ырааппатыбыт — мина бөҕө Пулемет уутун аҕала сылдьан, пулемеппын
иһиирдэ, снаряд бөҕө эһиннэ, буулдьа наһаа хойун- ааһан хаалан, немецтэр кирбиилэригэр чугаһаан, ол
на! Ол тухары мин өстөөх саллааттарын көрбөтүм, кэмҥэ сырдатар ракеталар тахсаннар, немец окуо-
бурҕатар буруону, биһиги миналарбыт эстэр кирби- паларыттан харса суох ытыалаан барбыттар, мин
илэрин эрэ көрөбүн, ол хоту ытабын, барабын... дьонум эмиэ миигин ыҥыран хаһыы-ыһыы буол-
“Тохтооҥ! Бөҕөргөтүнүҥ!” — диэни истээт окуопа буттара, төттөрү сүүрэ сатаабытым... Ол солуурум
түбэһэн, онно түстүбүт, пулеметы кистии соҕус (ас- кылдьыытын тутан иһэр илиибин немец буулдьата
тахха эрэ быгар гына) туруордубут... Биир атаака табан, уум тоҕо ыһыллан, бэйэм нэһиилэ сыылан,
бүттэҕэ ити... Мин дьоммуттан икки киһим өлө ох- пулеметум уйатын булбутум...
субут... Полевой лазареттары кэрийэн, кэлин теплохо-
Этэҥҥэ хоннубут.. Сарсыарда, халлаан сырдаа- дунан Саратовка тиийэн, госпиталга алта ыйтан ор-
бытын кэннэ, төттөрү тахсар суол хаһынныбыт — дук сыппытым. Илиим улахан тымыра (левый сере-
ас, ботуруон аҕалыахха наада. Ол ыарахан үлэни динный нерв) быстан, оччо уһаабыт этим. Госпи-
нуучча, грузин модьу-таҕа уолаттара өр гымматтар, таль парттэрилтэтигэр учуокка тура охсон, үөрүйэх-
тибийэн-табыйан сүргэйэ охсон кэбиһэллэр. пинэн эмиэ эркин хаһыаттарын таһаарыыга үлэ-
Күнүс аһылык аҕаллылар. Елизаренко диэн лэһэн, партийнай сорудаҕы толорсон барбытым...
уһун уҥуохтаах уол, пулемет щитигэр кааскалаах Атаакаҕа киирии туһунан сурах кэллэ да,
кэтэҕинэн өйөнөн туран, суухара көмүллүүр. “Түс!” биһиги, коммунистар, эппиэппит үрдүүрэ, холобур
— диэн буойдубут да, истибэтэ: “Каска есть! Ниче- буолуохтаах эбээһинэспитин хаһан да умнубат
го!” — диэн кэбистэ. Аҕыйах мүнүүтэ ааспата — этибит. Билигин да Аҕа дойду сэриитигэр коммуни-
киһибит хайдах эрэ: “Бахх!” — диэбитинэн, умса стар быһаарар оруолламмытарын ким да кыайан
кэлэн түстэ! Көрбүппүт: кааската алларанан дьөлө мэлдьэһиэ суоҕа диэн бигэтик эрэнэбин.
ытыллыбыт, буулдьа хаҥас сыҥааҕын тииһин олор- “Аҕа дойду иһин!”, Сталин иһин!” диэн чахчы
чу солоон, уоппут килиэбин ыһан таһаарбыт! өрүкүтэр ыҥырыылар этилэр, дьиҥнээх патрио-
Киһибит өллөҕө ол! Биһиги тэйиччи туора соһон тизм ол кэмнэргэ чахчы баара, билигин баһылаабыт
баран... аһаабыппытын аһыы олордубут... буржууйдуу тутулга оччотооҕу курдук хорсун
Нөҥүө күнүгэр связист кэлэн, миигин политча- быһыылар тахсыахтара диэн ким этиэн сөбүй?!
аска сирдээтэ. Бастаан хайдах эрэ кыһаммакка Түмүкпэр, оччоттон да поэт идэлээҕим быһыы-
истим сиирэ-халты буулдьалар чыбыгырастылар, тынан (сэрии сылларыгар бэрт элбэх хоһооннору,
киһим илиибиттэн ылан, умса тардан, ол сири сыы- ырыалары бэчээттэппитим) ахтыыларбын маннык
лан туораатыбыт. Тиийбиппэр, партбилеппын айа-сата хоһоонунан түмүктүөхпүн баҕарабын:
учуокка ыллылар: “Агитаторгын! Тарҕат!” — диэти- Сэрии!
лэр, балачча элбэх листовкалары туттардылар. Бэрт Сэрии — ииригирии:
сэрэҕинэн төннөн, пулемеппун буллум... Киһи киһини өлөрөр —
Биирдэ биһиэхэ артиллерийскай разведчиктар үөрэ-көтө өлөрөр!
кэллилэр, бэркэ чугаһатар перископ прибордаах- Өлөрө охсуохха диэн өлөрөр,
тар, онон үс сүүсчэкэ метргэ баар немецтэр окуопа- Өрүһүнээри өлөрөр!
Оҕо төрүүрүттэн ордук
ларын, бэйэлэрэ элэҥнэһэллэрин дьэ үчүгэйдик
Улуу дьол суох!
көрдүм...
Киһи өлөрүттэн ордук
Хаста да атаака! Буолак, киллэм хонуу устун
Улуу сор суох!
эмиэ пулемеппутун инники анньан, бары быарбы-
Оттон хайалара да суох
тынан сыылан киирэн көрдүбүт да, сороҕор, дьон Улуу дойду
бөҕөбүт өлөн, төттөрү тахсабыт, сороҕор бэрт дуона Олорбута диэн суох!
- 26-