Page 77 - Они защищали Сталинград

таһыгар өлбүтүн билэр буоламмын, мин аҕам диэн гыһыытын кыттыылаахтарыгар эҕэрдэбин тириэр-
бигэ санааҕа кэлбитим. Кэлин анаан аҕам төрөөбүт дэбин уонна мин аҕабын Яковлев Алексей Ники-
алааһыттан буор уонна харыйа илдьэн олордор са- форович диэн Ньурба киһитин ким эмит билэр бу-
наалааҕым, Союз ыһыллан ол баҕам туолбата, кыра оллаххытына, билсиэхпин, кэпсэтиэхпин баҕара-
пенсиябытынан кэлэр-барар кыахпыт суох буолла. бын. Мин аадырыһым: Дьокуускай куорат, 202 мик-
Хаһан эмэ сиэннэрэ — мин оҕолорум ол баҕабын рорайон, 18-с корпус, 205-с квартира.
толоруохтара диэн уоскутунабын. Аҕабын кытта Сталинграды көмүскээһиҥҥэ
Быйыл олунньу ыйга Сталинград анныгар не- кыттыбыт саха, нуучча буойуттарын Волгаҕа кыа-
мецтэри кыайыы 60 сыла бэлиэтэнэр. Биһиги пре- йыы 60 сылынан эҕэрдэлиибин уонна сэрии хаһан
зидеммит уонна правительствобыт үтүө санааны да буолбатын диэн кэс тылбын тиэрдэбин.
биллэрэн элбэх көмөнү оҥорбуттарынан астына- Ян ЯКОВЛЕВ, тыыл, ую ветерана.
бын. Үбүлүөйүнэн сибээстээн Сталинград кыр- “Ветеран”хаһыат, 23.02.2003с.
--------- о ---------

ЭҺЗМ СТАЛИН КУОРАТЫН ИҺИН

Мин эһэм Алексей Яковлевич Баи- ту ытыахха сөптөөх уматар (зажига-
шев Мэҥэ-Хаҥалас Дьабыылыгар тельнай) 20 ботуруону биэрдилэр,
“Үүнэр күүс” колхозка үлэлии сылдьан, бинтиэпкэбит да саҥа. Ону таһынан
1942 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр сэриигэ паек аспытын түҥэттилэр. Отделени-
ыҥырыллыбыта. Челябинскай уобала- ебытыгар уон үспүт, араас омуктар
ска биир ыйдаах байыаннай бэлэмнэ- бааллар. Үгүспүт үөрэҕэ суох. Коман-
ниини баран, Ийэ дойдуга бэриниилэ- дирбыт эдэр нуучча уола эрээри, сэ-
эх буоларга бирисээгэ биэрбитэ. Ол би- риилэспитэ ырааппыт киһи.
гэ андаҕарын толорон, Сталин куора- Сарсыарда халлаан сырдыыта
тын иһин кырыктаах кыргыһыыларга анаммыт уулусса устун атаакаҕа ки-
наар инники кирбиигэ сылдьыбыта. ирдибит. Немецтэр кэтэһэ сыталлар
Бастаан илиитигэр, онтон атаҕар эбит, уот бөҕөнү астылар. Командир-
бааһыран, Н-с группалаах инбэлиит бу- быт эрэйдээх инники иһэн, табыллан
олан, 1943 сыл күһүнүгэр дойдутугар охтон түстэ. Кэннигэр испит саллаат
эргиллибитэ. Доруобуйата сыыйа көнө искэ түһэртэрэн, өрөһөлөммүт кир-
быһыытыйан, колхоз, совхоз үлэтигэр кыаҕа тиий- пииччэ быыһыгар оҕутта. Мин төһө кыалларынан
эринэн үлэлээбитэ. Билигин эһэм Дьокуускайга бо- хаптайа сатаатым, буулдьа ыйылаан олорор. Харса
чуоттаах сынньалаҥҥа олорор, 78 сааһын томточчу суох сыылан, дьиэ улаҕатыгар састым. Кэннибин
туолла. хайыһан көрбүтүм, үс киһим буомба түспүт оҥку-
Эһэм сэриигэ сылдьыбытын хаһан да кэпсээч- чаҕар төкүнүһэн эрэллэр. Сорохторо биллибэттэр.
читэ суох. Ол эрээри, ол суостаах күннэр тустары- Халлаан саҥа сырдаан эрэр буолан, немецтэр бэйэ-
нан бааһырбыт илиитэ-атаҕа күн аайы санатар. лэрэ көстүбэттэр. Оттон ытар тыастара сүрдээх,
Эһэбин Кыайыы 50 сылыгар анаан көрдөһөн- хайаҕаһынан көрдөхпүнэ, ытар уоттара күлүмнээн
көрдөһөн, кыра ахтыы оҕотун нэһиилэ суруйтарбы- олорор. Саспыт сирим эрэллээх, буулдьа түспэт си-
тым. Ону даҕаны эһэм өлүү-сүтүү, хаан-сиин рэ. Түгэн эрэ түбэстэр бинтиэпкэбинэн ытабын.
туһунан сиэнэ кыыска кэпсии олоруон кэрэйэн, ах- Санаабар, ыппытым кэнниттэн ол сиртэн ытыалаа-
тыытын ким да көрбөтүгэр бэйэтэ суруйан биэрби- бат буолаллар. Уонча хонук дьиэлэр быыстарынан
тэ. Ону эһиэхэ билиһиннэрэрбин көҥүллээҥ: ытыалаһа сылдьан, илиибэр табыллыбытым. Бэрэ-
“Бирисээгэ биэрбиппит кэннэ, Волга өрүс кы- бээскилээн баран, Комсомольскай диэн сиргэ ил-
тыытыгар аҕалбыттара. Уҥуор Сталинград куорат дьэн, 40-ча хонук госпитальга эмтээбиттэрэ.
буруонан бүрүллэн сытара. Өстөөх самолеттара куо- Олунньу ый бүтүүтэ фроҥҥа иккиһин киирбип-
раты даҕаны, өрүһү даҕаны харса суох буомбалыыл- пит. Аатырбыт Мамаев кургаҥҥа кэлбиппит. Урут
лара. Ол иһин түөрт хонугу быһа өрүс кытылынааҕы өлбүт дьон киэҥ хонууга балбаах курдук тоҥон сы-
талахтарга хаайтара сыппыппыт. Артиллеристарбыт таллар, синиэллэрэ тыалга тэлибириир. Ол дьону-
ааһар самолеттары күөрэтэн ыталлара эрээри, мин нан хаххаланан иннибит диэки киирэ сатыыбыт.
биири суулларбыттарын эрэ көрбүтүм. Онтон дьэ Кэтии сытар өстөөх автомат, пулемет уотунан саба
түүн өрүһү паромунан туораттылар. Тута куоракка тибэр. Биһиги муус буолбут дьоммут кэтэҕэр
таһааран, биирдии отделениены биирдии уулуссаҕа саһаахтыыбыт. Биир түгэҥҥэ немецтэр
араардылар. Барыбытыгар сабыс-саҥа таҥаһы кэ- бөҕөргөтүнүүлэригэр син чугаһаан баран сыттыбыт.
тэттилэр, противогаз, каска, кыра күрдьэх, илии Саҥалара, тыастара үчүгэйдик иһиллэр. Арай биир
гранататын, танканы уматар бытыылканы, самоле- немец туран хаамыталыы сылдьар. Биһиэхэ эрэ

- 73-