Page 83 - Ульяна Винокурова. Е. П. Жирков Сайдыы суолун солоон...

ТӨРҮТ СИРГЭ УЙГУНУ ТҮСТЭЭН...

стория хардыыта тохтоло суох иннин диэки
Идьүккүйэн иһэр. Ону кытта хайдах тэҥҥэ үктэһэн
иһэрин дьон олох-дьаһах төһө уйгутуттан көрүнэр.
Ааспыт үйэ кэнники сылларыгар олох саҥа тутулун
сүрүн чэрчилэрин чуолкайдаабыппыт. Ону түстүүр ис-
тория сындыыс мастара олохпут хайысхатын быһаар-
быттара. Аны хайдах сатабыллаахтык дьаһанабыт, хан-
нык дохуоттаах дьарыктары сайыннаран, уйгубутун
уһанабыт диэн өбүгэбит үөскээн-төрөөн олорбут киэҥ
нэлэмэн сиригэр, аймах-хаан урууларбытыгар, удьуор-
хаан улууспут дьонугар кэскили түстүүр дьоһун сорук
турар.
Былыргы гуннар хааннара Аттила салайар дьоҕур-
даах ыччаты үөрэтэр ураты көрүүлээҕэ. Онтон биир
сүрүн ирдэбилэ “бар дьоҥҥо туһаны оҥоро сылдьан,
бэйэҕит биис уускут кыһалҕатын долоҕойгутугар тутуҥ,
кыһалла-быһаара туруҥ” диэн такайара. Аныгы тылы-
нан эттэххэ, республика туһа диэн өрө мөхсө сылдьан
төрөөбүт түөлбэҕитин, көмө-тирэх буолар биир идэ-
лээх үлэһит дьоҥнугун умнумаҥ, күүс-көмө буола ту-
руҥ. Итини сатаан дьүөрэлээбэтэххэ, салайааччы үлэ-
тин дьон-сэргэ ситэ өйдөөбөт, кинилэртэн ыраатан,
тэйэн хаалар. Оннук сыһыан сабардаан, аныгы быыбар
кэмигэр кыра да ычалаах буолан баран чугас сылдьар,
дьон күннээҕи кыһалҕатын бүөлүү дьоҥҥо киэҥ
ыырдаах киһи баһыттарар. Итинник кыахтаах дьону
күөйэ сылдьан, бардам былаас туһугар үрдүктэн үр-
дүккэ ыттар үөрүйэхтээх дьон элбээн иһэргэ дылы...
Биһиги кэммитигэр дьон-норуот туһа диэн чахчы
турууласпыт киһи политика үрдүк чыпчаалыгар өр
буолбат. Ол эрээри мүччүргэннээх кэмҥэ өйдөрүн-са-

79