Page 2 - Саха сирэ

Y
№19 (6159) 2019 с. ыам ыйын 23 күнэ
КЭРИЭС-ХОМУРУОС ҮЛЭТЭ
рыстыбаннай университет юриди-
ческай факультетыгар (киһи быра-
абын салаатыгар) салҕаабыт. Үһүс
кууруска история-философия са­ нас араас боппуруостарыгар науч­ к философии у части ношей нацин-
лаатыгар эбии үөрэххэ сылдьыбыт.
1920 сыллаахха Дьокуускайга тон­ эбит. Архыыпка биир докумуон
ной кэлэн, Эргиэн наркоматыгар
юрист-консулунан уонна сабыс- тельности философского кружка
саҥа аһыллыбыт «Саха Омук» диэн
култуурунай-сырдатар уопсасты-
ба Бырабылыанньатын бэрэстээ- оно, философия олоххо, үөрэххэ
тэлинэн а на на н үлэлээбит. Кэлин
былаас үрдүкү да уорганнары-
гар үлэлии сылдьан, «Саха Омук»
иһинэн тэриллибит литературнай
бөлөҕү уонна 1923-1924 сыллар­ философии, как науки;
га эмиэ бу уопсастыба иһинэн
«Саха сирэ» хаһыат www.edersaas.ru
9
◄ философских сочинений и терми­ билэ сатыыр оҕоттон өйдөөх, мын- Последняя Декларация гово­
1эрээккэ нов. дыр, бөлүһүөк, учуонай киһи тах- рит о началах, положенных в осно­
(ханастан Беспристрастное изучение сар. Өйдөөн истэр, өйдөөн көрөр ву деятельности Советской вла­
уно): 1. Илья философии необходимо было вот оҕо оттомноох, үөрэҕи ылымтыа сти по вопросу о национальностях
Николаевич почему: обычно, подобные кружки буолар. Ол иһин, урут да (били- России, а именно: о равенстве и
Прядезников, всегда бывали слишком пристраст­ гин - өссө ордук!) оскуола (иитии) суверенности народов России”. (НА
2. Георгий ными. У них занятия происходи­ ситимэр кылаас таһынан билии- РС(Я),ф. 50,оп.1, д. 89, л. 37).
Ггоргиевич ли под определенным углом зре­ ни дириҥэтэр үлэ күүскэ ирдэнэр. Бу этиитин Баһылай
Колесов. ния: или идеалистического, или Биһиги бу үлэҕэ көтүтүүбүт элбэх. Никанорович сийиэс буолуо ус
2 эрээккэ: материалистического, или же при­ Классик суруйааччылар мэти- кун иннинэ, «Автономная Якутия»
Виктор миряющего последние два направ­ риэттэрэ, сахаттан тахсыбыт уһу- хаһыакка бигэргэтэн турар:
Григорьевич ления. В результате - участни­ луччу учуонайдар хаартыскала- «Аппарат власти ЯАССР организу­
Николаев, ки кружка, которые всегда бывали ра оскуола иһин (таһын) хойуу- ется не по принципу построения
Михаил еще не окрепшими в умственном тук киэргэтиэхтээхтэр.Дьэ бу,холо- аппаратов местных органов вла­
Петрович отношении и философски совер­ бур, Тулуна, Бороҕон, Дүпсүн ос- сти, а по образцу строения высших
Слепцов- шенно неподготовленными, обык­ куолаларын иһэ, бастатан туран, органов РСФСР, что и подчеркивает
Отоороп, новенно выходили с односторон­ В.В. Никифоров-Күлүмнүүр, государственный характер автоно­
Анемподист ними взглядами, убеждениями и с В.Н.Леонтьев этиилэринэн, сырдык мии Якутии” (В.Леонтьев. Якутская
Иванович некоторым кружковым фанатиз­ баҕа санааларынан туоллахтарына, Республика, как «Автономная еди­
Софронов- мом. Таким образом, калечилась биир дойдулаахтара бэйэлэринэн ница. - «Автономная Якутия» -1924
Алампа, молодежь чисто духовно, и кру­ киэн туттунуулара биллэ үрдүө этэ! г. 19 декабря).
Василий жок вместо пользы приносил толь­ Василий Леонтьев 1922-1927 Саха омук бэйэтин судаары-
Никанорович ко один вред, вред, трудно, вер­ сылларга Сэбиэттэр Бүтүн Саха стыбаннаһын тэриниитигэр сүүр-
Леонтьев, нее, совершенно неисправимый. сиринээҕи биэс маҥнайгы си- бэһис үйэ бастакы 25 уонна
Михаил Этого нашему кружку необходимо йиэстэрин дэлэгээтэ, Саха Киин кэлиҥҥи 10-15 сылларыгар икки
Николаевич было избежать и избежать во что Ситэриилээх Кэмитиэтин чилиэнэ, бэлиэ даата чорботуллан бэлиэ-
Тимофеев- бы то ни стало. Вот почему мы ол иһигэр 1923-1927 сыллар­ тэниэхтээх: 1920-1922 сыллар -
Терешкин. говорим о беспристрастном изу­ га Кэмитиэт Президиумун (Совет ССРС састаабыгар РСФСР иһинэн
3 эрээккэ: чении философии. Это - во-пер­ старейшин) чилиэнинэн талыллан Автономияны ылыы (Ойуунускай -
Алексей вых. Во-вторых, в нашем кружке үлэлиир. Ону таһынан, 1923-1928 Омуоһап - Бараахап) уонна 1990-
Васильевич сотрудниками состояли якуты, так сылларга тус хамнастаах үлэтэ 1992 сыллар - РФ иһинэн толору
Пинигин, Петр что они, преследуя личные инте­ - Саха АССР Юстициятын нарко- статустаах Саха Өрөспүүбүлүкэтэ
Алексеевич ресы в форме изучения философии мун солбуйааччы. Бу үрдүк эппиэт- диэн сувереннай бырааптаах
Слепцов- для себя, наравне с этим думали - тээх үлэлэргэ сылдьан, Сэбиэттэр былааһы ылыы (бастакы бэрэси-
Былахы Уола. путем перевода философских тер­ үһүс-төрдүс сийиэстэригэр (1924, дьиэн Михаил Николаев).
минов и статей принести ту или 1926 сылларга) Саха АССР маҥнай- История эргийэр: сүүрбэһис
иную пользу своей нации. гы Конституциями (Сүрүн үйэ саҕаланыыта сүүрбэ биирис
Заключение: Сокуонун) дьүүллэһиигэ сүрүн үйэ саҕаланыытын кытта силлиһэ
У якутов практический склад дакылааты Конституция бырайыа- түстэ. Ойуунускай бэлиэ охсон
ума. Поэтому высшие, философские гын оҥорор Хамыыһыйа аатыт- хаалларбыт «Өксөкүлээх үйэтэ»
вопросы у них в загоне. Это печаль­ тан (Хамыыһыйа бэрэссэдээтэ- диэн тыла икки уонна билиҥҥи
Саха сиригэр бастакы философ-
скай куруһуогу салайан үлэлэп- ное явление может быть изжито лэ - Платон Ойуунускай) Леонтьев саха норуотун сырдык өрөгөйө
оҥорбута. Дакылаат сүнньүнэн,
икки биир ситимҥэ киирдилэр:
только путем серьезного всеобще­
пит, литература, судаарыстыбан- го народного образования. Интерес Саха АССР Конституцията аан «Идея суверенитета разрушила
маҥнай 1926 сыллаахха ылыл- великодержавное мышление, рас­
на й дакылааттары оҥортоон ба pap теллигенции - начало поворота к лыбыта. Ол эрээри, бу бырайыак крепостила общественное созна­
теоретическому развитию ума. Но РСФСР саҥа Конституцията бэчээт- ние, а ее реализация стала нача­
ордон хаалбыта баар: «О дея­ этот интерес надо так использо­ тэнэн, олоххо кыайан киирбэтэҕэ, лом демократизации государ­
вать и так направить, чтобы была Саха Автономнай Өрөспүүбүлүкэтэ ственной жизни. Отныне раскре­
общества «Саха Омук» диэн. Он но взята правильная линия и положе­ 1936 сылга диэри бэйэтэ анал пощенный от духовной кабалы
куруһуок сыала-соруга, ис хоһо- но основание к созданию серьезной Конституцията суох олорбута. идеологии тоталитаризма, осво­
философской традиции!.. Иначе у Сэбиэттэр Бүтүн Саха бодившийся от статуса сырьево­
туһата ыйыллар: нас в научном отношении не будет сиринээҕи Үһүс сийиэстэри­ го придатка центральных мини­
никаких перспектив впереди. Это гэр Леонтьев оҥорбут дакылаа- стерств и ведомств страны весь
“Цели кружка: надо твердо запомнить и обще­ тыттан быһа тардыыны ааҕыҥ: многонациональный народ респу­
1. Беспристрастное изучение ству «Саха Омук», необходимо “О сущности и пределах нашей блики вышел на путь свободного
обратить самое серьезное внима­ Автономии. Наша Автономия, пре­ развития в составе обновляемой,
2. Перевод на якутский язык
ние на философский кружок. жде всего - национальная автоно­ демократизируемой Российской
мия. Советская власть с первых же Федерации» (В.Н. Иванов, профес­
Руководитель: /Леонтьев/. дней своего существования долж­ сор. Возвращенное время. - В кн.:
1 июня 1923 г.” на была стать на точку зрения М. Николаев. Возвращенные имена.
безусловной необходимости са­ Якутск: “Бичик”, 2003 г., сс. 8-9).
Дьэ, бу маны оччотооҕу да, моопределения угнетенных нацио­
билиҥҥи да, кэлиҥҥи да саха нальностей, что и было оформлено (Салгыыта кэлэр нүөмэргэ
үөрэхтээҕэ (интэлигиэнсийэтэ) Совнаркомом РСФСР путем издания бэчээттэниэ).
дириҥник толкуйдаан ылыннаҕы- в 1917 году “Декларации прав тру­
на, инники сайдыыбыт быдан тур- дящихся и эксплуатируемого наро­
гэтиэ, тэтимириэ этэ. Тоҕо диэ- да», а 1918 году - “Декларации прав
тэххэ, тугу ба рыты н иҥэн-тоҥон народов России”.
«УУРААХТАР, СОКУОННАР, ДЬАҺАЛЛАР» СЫҺЫАРЫЫЛААХ <£»
«САХА СИРЭ» ХАҺЫАТ ЭЛЕКТРОННАЙ
ТАҺААРЫЫТЫГАР СУРУТТАР САХАМЕДИА
₽ 11ОО00