Page 28 - Неизвестное название

ынахтыыр уураахха олодуран. Ол сайын куннээбиппит. Кун аайы уочаратынан биир хамыйах
чочегейу ийэр этибит. Ол сайын ынах ыыр буолбутшут, кэлин туйалаабыта. Лэппиэскэ онойуута,
комулуек ойоххо сырайан буйарыы, сайарчы суегэй иирдиитэ, сэппэрээтэр эрийиитэ, бу барыта
Зоя бийиги улэбит. Ол быыйыгар киэйээлик дьиэбит уна еттугэр кылаастыы оонньуур этибит. Кере
сылдьан, ыныран ылан, киэйээнни уокка амынньыкыга ыытар этэ. Ынахтары хомуйан адаларбыт.
Хаайан, уоскута туйэрэ. Ол кэмнэ чэйдиибит. Остуолу хомуйаат, ынах ыы тахсарбыт. Онтон киэйэ
утуйуохха диэри тахсан оонньуубут. Кыыртаах мохсодол, бырыычыка, онхойдойобут, мээчиктиибит.
Серууннэ тахсан, аан кирилиэйигэр дуу, ампаар иннигэр муус уурар оронно дуу бийиги оонньуу
сылдьарбытын керен, кулэ олорор буолааччы. Санайым Зоялаах Саняда эдьиийдэрэ, мээнэ мехпет,
илиитинэн кими да таарыйбытын ейдеебеппун, хайыытынан эрэ дьулатар буолара. Дьиэ улэтигэр
бэркэ да уерэппит эбит. 1949 сыллаахха сайын ас барбат буолан ыалдьан, 1950 с. тохсунньуга
елбутэ. Онтон сыл буолан баран, 1951 с. тохсунньуга убайбыт Лэгэнтэй кэргэнэ Катя эдэр санаспыт
сэллик ыарыыттан елер. Ийэтин кэнниттэн кыра уол Кеша менингиттээн, олунньуга елер, онон
дьиэбитигэр бэйэбит хайаайкалар буолбуппут. Эмээхсин уерэппитэ, такайбыта туйалаабыта. Адам
бултуу барар, Лэгэнтэй райстакка улэлээн, нэйилиэктэри кэрийэ баран хаалар. Бэйэбит суейубутун
керен, маспытын мастанан, ойохпутун оттунан, аспытын астанан, ийэтэ елеругэр алтатын туола илик
Сережаны батыйыннара сылдьан уерэммиппит^. Оскуола остуорайа Кылгас Матырыас (Данилова
Матрена - Бэрт-Ууйуттан кэлэн, остуорастыы сылдьара). Айынан, кунуску айылыктарыгар чэйдэтэ
олорон: «Сыллыыр, тураахтаадар хара, курупааскытаадар манан да уолгун», - диэбитин хайдаппыт
курдук сананан, киэйээ айылыкпытыгар астыммыт бадайы сирэйдээх олорон кэпсээн, кулсубупиут.
Бу Орто Эбэдэ уерэнэрбэр 2 сыл доруобуйабынан сыыллан уерэммэтэхпин бииргэ аахтахпына,
ус сылынан бутэриэхтээхпин, биэс сыл уерэнэн бутэрбитим. Бу уерэнэр сылларбыт бийиги одо
сарыммытыгар ыарахан сыллар этилэр. Адам ыраах бултуу барар, Лэгэнтэй уполминзагка улэлээн,
эмиэ нэйилиэктэри кэрийэр. Кэлиэхпэр диэри сиигит диэн бородуукта хаалларарын кэмнээн айыыр
этибит. Биир субуотада эйиги уопсайга баран оонньоон, атын субуотада уопсайдар эйиэхэ кэлэн
оонньоотунар, диир этэ.
Ардаа билиннинэн Орто Мэхээлэ дьиэтин ардаа еттугэр «Куел Эбэлэр уопсайдара» диэн саха
( баладаныш сэрии кэнниттэн туппуттара, онно Бэйдинэ уонна Куел Эбэ одолоро олорон уерэнэллэрэ.
Кинилэри кытта бииргэ оонньуур этибит. Кинилэр бийиэхэ кэлэн оонньуур субуоталарыгар
лэппиэскэбитин ойохтон тайаара охсоот, тула туран, итиилии-буйуулуу олорчу сиэн баран, сарсыныгар
хаайы буйарынан сиэччибит, бурдукпутун кэмчилээн. Аспытын быспакка убайбыт кэлиэр диэри
астаах олорооччубут. Куобах мэнээгэ буолбутугар 1950-51 , 1951-52 сылларга кыйын адам ьцааа1^пт'га15а,
дойдутугар бултаабыта. Булда уксэ куобах, хайан эмэ солондо, кырынаас ылааччы кгпкггныттгн.
Куобах дэлэйэ бэрт буолан, туйадыттан ылбыт куобадын сугэрин эрэ хаалларан баран, тыада тииккэ
ыйаан хаалларааччы, кэлин куннэргэ, сугэрэ аччаатадына ылан киирээччи. Бу икки кыйын мин адам
куобах сугэригэр кемелейерум. Куобахтарбытын сулэ туран, тириитин алдьаттахпытына, манан
сабынан мииннэри анньан абырахтатара, ол урдунэн тириитин субатын сулэн, урдугэр саба сыбаан
кэбийэрбит. Куурдадына абырада биллибэт буолара. Ьуйадын кирпииччэдэ аалан, килбэчийдэдинэ
эрэ тохтуурбут. Килбэчийэр туйады куобах кербет диэччи. Доруобунньук оччолорго дэлэйэ суох
буолан, бэйэтэ оносторо. Сибиньиэйи бысталыыра, доруобунньук сада гына. Аны хобордооххо
кутан, ыарахан чугуунунан текунуннэтэр этибит, мэлийэн, доруобунньук курдук буолуор диэри.
Эмиэ да кийи салдар улэтэ этэ да, адабын айынан, кемелейер этим. Эмээхсин уерэппитэ, такайбыта
бийигини абыраабыта. Барыны бары сатыыр буоламмыт куннээди дьиэ ийин-тайын улэтинээдэр,
кыйынныга бэлэмнэнэн, туннук арааматын самааскалаайын, хотуобай самааска суох буолан, бэйэбит
оносторбут. Дьиэ тэллэдин буорун уктээйинэ, баладан, хотон сыбада, дьиэ тайын, хотон тайын,
кыбыыны курулаайын бутэн биэрбэт улэлэр буолаллара. Дьиэбит муостатын кумадынан талах
сиппииринэн тэбэн сууйдахха, кырааската суох муоста кылбас гына туйэрэ. Ол кумахпытын Бойуом
дьиэтин аттыттан биэдэрэдэ кутан, икки еттуттэн тутан адалан, кыйынныбытыгар хайаанар этибит.
Ойох сыбыыр буорбутун атт^ыбы^т^ынаады тумул сыыр быарыттан ылан хайаанарбыт. Иистэнэргэ
эрэ уерэппэтэдэ. Эйэм иистэнэрин кербут буоламмын, куобах тириитин имитэн, адабар кыйынны
танайын бэлэмнээн, куобах тириитин танаска сирийэн, утулук ийэ, кулука, кээнчэ, боростуой да

24