Page 10 - Оголорун сэриигэ атаарбыттара

Одолорун сэриигэ атаарбыттара

Сырдык ааттарын кэриэстиибит

1941 сылтан 1945 сылга диэри 1418 кун уонна
туун устата барбыт Ада дойдуну кемускуур Улуу
сэрии кийи аймах историятыгар тылынан кыайан
этиллибэт иэдээни адалбыта, мелуйуенунэн кийи
олодун быспыта, дойду олодун-дьайадын улахан-
нык айгыраппыта. Ада дойдуну кемускуур Улуу
сэрии кыттыылаахтарыттан ким да умнуллуо
суохтаах диэн санаанан салайтаран, Кыайыы
65 уонна 70 сылларын керсе 2010-2012 сылларга
«Уус Алданнар Ада дойду кемускэлигэр» диэн ус
туйумэхтээх кинигэни улуустаады сэрии, тыыл,
улэ бэтэрээннэрин сэбиэтин кедулээйининэн
улууспут оччотооду салайааччылара, нэйилиэктэр
байылыктара убунэн ейееннер кун сирин кердербуппут. Бу кинигэдэ
киллэриллибит сэрии кыттыылаахтарын барыларын уерэтэн баран маннык
кердеруулэри буллубут.
Бийиги оройуоммутуттан Ада дойду сэриитигэр 2375 кийи ыны-
рыллыбыт. Кинилэртэн ан аардарыттан ордуга — 1292 кийи тереебут
терут буоругар эргиллибэтэх. Ол курдук 995 буойун сэриилэйэ сылдьан
буулдьада, оскуолкада таптаран охтубут, 337 биир дойдулаахпыт сурада суох
суппут. Сэриинэн саба туспут естеехтеру уодьуганнаан, кыайан-хотон
1083 саллаат тереебут оройуоннарыгар, нэйилиэктэригэр, алаастарыгар,
дьонноругар. дьиэ кэргэннэригэр теннубуттэр. Тыыннаах эргиллибиттэр
угустэрэ баас-уут бедену ылан, инбэлиит буолан кэлбиттэрэ, сорохтор
илиилэрэ, атахтара сэрии толоонугар хаалбыта.
«Сэбиэскэй кийи ханна даданы: фронтга, дойду тыылыгар, естеех
тыылыгар. фашистар лаадырдарыгар сырыттар даданы — Кыайыыны чуга-
йатар туйугар бэйэтиттэн тутулуктаады барытын онорбута. Ким даданы Ада
дойду Улуу сэриитигэр сэбиэскэй норуот сэриигэ уонна улэдэ кердербут
хорсун быйыытын суолтатын кыччатара, намтатара кыаллыа суода!» диэн
Кыайыы маршала, албан ааттаах Георгий Константинович Жуков эппит
тыллара бийиги улууспут олохтоохторугар эмиэ сыйыаннаах.
Бийиги улууспут килбиэннээх уолаттара сэрии садаланыадыттан Ийэ
дойдубут атын норуоттарын кытта бииргэ сэриилэспиттэрэ, Берилиннэ
диэри тиийбиттэрэ. Кинилэртэн Тандада тереебут, улааппыт, Бээрийэ,
Туулээх, Дупсун оскуолаларыгар уерэммит Владимир Денисович Лонгинов
Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун урдук аатын сукпутэ.
Улууспут биир киэн туттар кийитин, I вспех нэйилиэгэр Чымыраайы
урэдэр тереебут Стрекаловскай Михаил Михайловийы, Сэбиэскэй Сойуус
Дьоруойугар туйэрэр туйунан 1944 сыллаахха суруллубут надараадалыыр
лиискэ маннык этиилэр бааллар: «Нарев ардаа биэрэгэр бастакынан туо­
раан тахсан, ылыллыбыт кирбиини муччу туппат сорудахтаах, кыргыйыы

6