Page 245 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

СУОТТУ нэһилиэгэ
Портнягина Анна Михайловна

Мин 1945 сыллаахха сэрии бүтүүтүн баттаһа төрөөбүт дьол-
лоохпун. Арыый эрдэ төрөөбүтүм буоллар, тыыннаах ордуом
эбитэ дуу, суоҕа дуу. Айбыт дьоммун, аймахтарбын кэриэстээн
ахтыыбын суруйабын. Аҕам Портнягин Михаил Иннокентьевич,
1897 с.т., сааһырбыт, ыарыһах буолан сэриигэ ыҥырыллыбатах.
Бырааттара Көстөкүүн, 1917 с.т., Семен, 1922 с.т., сэриигэ ба-
раннар, Семен 1944 сььтдаахха сэриигэ өлбүт, Көстөкүүн 1943
сыллаахха билиэҥҥэ түбэһэн, сэрии бүппүтүн кэннэ саллаат-
тары атастаһыыга түбэһэн кэлбит, аны сууттуулларыгар тыҥата
ыалдьарынан комиссиялаан дойдутугар ыыппыттар. Антах, ол
лааҕырдарыгар, кини курдук ыарыһах хас эмэ сүүһүнэн киһи
баара үһү. «Аҥаардара өлөөхтөөтүлэр ини>>, — диэн ахтара. Ол
кинилэри сэрии алдьархайа мэҥиэһиннэҕэ, сор суоллаатаҕа. Сэриини кытта тэҥҥэ ку-
раан дьыллар аргыстаһаннар, сут, аас-туор аччык кэмнэрэ, сынньалаҥа суох ыарахан
үлэ киһиэхэ барытыгар — кырдьаҕаска, үлэһиккэ, оҕолорго доруобуйаларыгар охсуу-
тун бу билигин биһиги бары санаан көрүөҕүҥ эрэ.
Аҕам, үлэ фронугар Өлүөхүмэҕэ маһы уһаарар үлэҕэ сылдьан, оһолго түбэһэн, атаҕа
тостубутун балыыһа үлэһиттэрэ көрдөһөн, дьаһайсан хоту барар баржаҕа наһыылканан
көтөҕөн киллэрэн ыытаннар, Суотту биэрэгэр аҕалан түһэрбиттэр. «Суоттуга Степанов
Өлөксөөн (Маҥхаал) 2 атахпар 3 утаһын уҥуох тостубутун тутан атахтаммытым», —
диэн махтанар этэ. Дойдутугар Саһылыкааҥҥа хааллараннар, оччотооҕу холкуос үлэ-
тигэр тыыннаах буолар туһуттан бэйэни харыстаммакка үлэлиир. Кини, уус идэлээх
буолан, саас эрдэ ыһыы үлэтин техникатын өрөмүөннүүр, ыһыыга бэлэм оҥорор, от-
тон сайын от үлэтин, күһүҥҥү хомуур үлэтин техникаларын өрөмүөннүүр эбит. Сап-
паас чаас хантан кэлиэй, алдьаммыт, арахсыбыт миэстэҕэ тимири уултаран кутарыгар
күөрчүт диэн үлэһиттээх буолара үһү. Ферма сүрэҕэ — сэппэрээтэр моһуогурдаҕы-
на, баран онорор. Хотоннорго ааннарыгар иэччэх, тутаах оҥорон олордор, хотоннору
өрөмүөннээһиҥҥэ үлэлэһэр. Кыһыҥҥы үлэтэ: фермаҕа от-мас тиэйиитэ, сүөһү аһа-
тыыта, балбаах таһыыта. Оннук сэрии кэмигэр да, сэрии бүппүтүн да кэннэ үлэлээбит.
Сэрии бүтүө сыл иннинэ Бүтэйдээх ферматыгар эдэркээн Заровняева Дария Алек-
сеевна (1924 с.т.) үлэлии кэлбитин билсэннэр, сөбүлэһэн холбоспуттар. Биэс кыыс
оҕолоноллор, мин бастакыбын. Үһүс кыыс кыһыл оҕо эрдэҕинэ төннөөхтөөбүт. Дьом-
мут иккиэн холкуос туруу үлэһиттэрэ, 4-5 сылы-сыллатааҕы оҕолонуохтарыгар диэри
бас битэр суопсунас сүөһүлэрэ суох эбит. Ферма холбуур үүтэ ордор кэмигэр ылан,
ийэбит оһох айаҕар чугууҥҥа үүт оргутарын өйдүүбүн, ол үүт сойон, үрүмэлэнэрин
сиэри кэтэһэн эрдэҕим. Саха ынаҕа барахсан үүтэ хойуу буолан холбуур үүтэ оргуйан
сойуутугар ийэбит хаста да үрүмэлээн ылар этэ. Ону 3-4 оҕо былдьаһа-тарыһа сиэн,
аһаабыт-сиэбит саҕа сананарбыт. Ол үүт суорат буолара, ону лэппиэскэлээн тото-хана
сиирбитин өйдүүбүн. Мин 5-6 саастаахпар эбитэ дуу, Мэҥэ Мөҕүрүөнүттэн аҕам эдьии-
йэ Дьэбдьиэй оҕонньоро Дьэрикиэм Щукинныын тэлиэгэлээх оҕуска тыһы тыһаҕас
холбонон аҕалбыттара, ол Бастыҥай диэн ынахпыт буолбута. Мин ыарыһах, мөлтөх
эбиппин, ол иһин биэксэллээх сиргэ диэн эдьиийим Мөҕүрүөҥҥэ илдьэ баран сыл
устата көрөн-истэн, этэрбэстэн бэргэһэҕэ тиийэ таҥас-сап тигэн таҥыннарбыт эбит,
ырбаахыбын улахан балтым Катя былдьаһан кэтэрин өйдүүбүн. Салгыы Маҥан Өтөххө
абаҕам Бүөтүр, убайдара Уйбаан уола Дьэрэмэй, эдьиийим Биэрэ сэрии кэмиггэн ыла
тыҥаларынан ыалдьаннар өрүтгүбэккэлэр 1952-53 сс. утуу-субуу өлбүттэр эбит. Сэ-
рииттэн Көстөкүүн ыалдьан кэлэн, сахалыы эмтэммит: «Тааттаҕа Куома Чааскыҥҥа
үстэ баран эмтэммитим», — диирэ. Кадровай булчутунан үлэлиирэ. Мин ол бокуон-
ньук аймахтарбын кытта контактаспыт эбиппин. Онон оскуолаҕа үөрэнэрим оннугар
1953-55 сс. диспансерга детскэй отделениеҕа ытыс муҥунан таблеткатны глюкоза та-

241