Page 117 - Неизвестное название

Уопсайынан да Дума салалтата оччотооҕу уобалас салалтатын кытта уопсай тылы булан үлэ-
лээбитэ костер. Ол түмүгэр үлэтэ-хамнаһа да олус таһаарыылаах буолбута. Ону Дума баһылыгын
бастакы үс сыллаах үлэтин отчуотуттан көрөбүт. Иван Емельянович ол отчуотугар ааҕабыт:
«Бэйэбит дьаһанар буоламмыт, чиновниктар, хаһаактар нэһилиэктэринэн, улуустарынан сыл-
дьыылара тохтоото.
- Сахалар ортолоругар нуучча дьоно мээнэ олохсуйалларын, сир-уот былдьаһалларын тохтоттубут.
- Контракт түһэрсэн эрэ баран нууччаҕа сүөһү көрөр буоллубут.
- Буруйу оҥорууну өлөрсүүттэн уратыны бэйэбит сууттуубут.
- Тоҥустары кытта сир кыраныыссатын быстыбыт.
- Улуустар, уокуруктар бас билэр сирдэрин бысталаатыбыт.
- Бурдугу ыһыыны, күөллэри түһэриини тэниттибит».

Дума үгүс эккирэтиһиилэр, үҥсүүлэр-хаҥ-
сыылар, үгүс ахсааннаах хасыһыылар,
була сатаан буруйдааһыннар түмүктэригэр
үөһээттэн дьаһалынан сабыллыбыта.
Степной Дума сабыллыбыт бири-
чиинэлэрин туһунан биллиилээх крае­
вед Уйбаан Охлопков «Мүрү саһарҕа-
та» хаһыат 1995 с. балаҕан ыйын 23
күнүнээҕи нүөмэригэр маннык суруйар:
« ... 1827 с. Степной Дума үөдүйбүтэ.
Кини областной правлениеҕа бас бэ-
ринэрэ. Улуус быраабалара хаһаайысты-
баннай өртүнэн Думаҕа баһылаталлара.
1829 с. 7 улуус мунньаҕынан 2 киһини
депутат оҥорон, Петербурга ыытарга
быһаарбыттар. Кинилэр суолларын орос-
Ити сыл Дума тэрийбит мунньаҕар Дьокуус- куотун 20 тыһыынча солкуобайы нэһилиэн-
кай уокуругун бары нэһилиэктэриттэн, улууста- ньэттэн хомуйбуттара.
рыттан талыллан 480 саха бастыҥ дьоно киин Петербурга барарга депутаттарынан Бо-
куоракка мусталлар. Кинилэр Дума бас-көс киһи- отурускай улууһун Чакыр нэһилиэгиттэн Гри­
тин отчуотун истэн баран, И.Е.Мигалкины Дума горий Старостин (Уот Ыстаарыһын) уонна
быһылыгынан иккис болдьоххо талаллар. Бу Хаҥалас улууһун Малдьаҕар нэһилиэгиттэн
өтөрүнэн буолбатах саха саарыннарын бөдөҥ түм- Николай Рыкунов быыбардаммыттар. Кинилэр
сүүлэригэр Күн Ыраахтааҕыга саха дьонун аатыт- тылбаасчыттыын үһүө буолан бараары сыл-
тан делегация ыытарга Делегация сахалар аатта- дьыбыттар. Старостин 1831, Рыкунов 1833
рыттан туруорсуу суругу туттарара былааннанар. сс. өлөрүллүбүт курдуктар. Уот Ыстаарыһын
Биллэринэн тоҕус пууннаах ол улахан суолталаах 3426 солкуобай 61 харчылааҕыттан өлбүтүн
сурук бастакы пуунунан үөрэхтээһини тарҕатыы кэннэ үс эрэ мөһөөх хаалбыта көстүбүт, хара
боппуруоһа көтөҕүллүбүтэ киһини үөрдэр. Онно саһыла эмиэ мэлийбит. Бу дьону Дьокуускай
суруллар: «1. Испросить соизволения на заведение куорат чиновниктара, муспут сиэртибэ хар-
в уезде училища с помощю из казны ...» чыларыгар ымсыыран өлөртөрбүттэр быһыы-
Сахаларга көҥүлү уонна үгүс өрүттээх бьгра- лаах. Хомуллубут 20 тыһыынча солкуобай
аптары ситиһэр иһин бэйэтин политикатын ыып- халлааннаан көппүт бадахтаах. Ити курдук
пыт саха Степной Думата ити курдук бэрт сотору үбү сиэтилэр диэн матыыптаан Степной Дума
кэм иһигэр олохтоох бэйэни салайыныы органыгар үлэтин тохтоппуттара. Сахалар бэйэлэрин бэй-
кубулуйан барбыта. Ону сэргээн Бүлүү бөлөх улуу- элэрэ салайынарга бастакы сиэрдээх уонна өрө
старын олохтоохторо Дума дьаһалыгар киириэхтэ- күүрүүлээх, үтүө түмүктэрдээх холонуулара
рин баҕаралларын биллэрбиттэрэ. Степной Дума ити курдук хомолтолоохтук иҥнэстибитэ». Ол
аата-суола дуорааннаахтык иһиллэн, олохтоохтук эрээри Степной Дума норуот өйүгэр-санааты-
олоҕуран, дьон ортотугар авторитета улаатан бар- гар үйэлэргэ өлбөт-сүппэт үтүө өйдөбүлү, ди-
бытын нуучча былааһа сөбүлээбэтэҕэ. Ол түмүгэр риҥ суолу-ииһи хаалларбыта.