Page 122 - Неизвестное название

БОРОҔОН УЛУУҺУН КУЛУБАЛАРА, БАС-КӨС ДЬОННОРО

Хас биирдии омук, хас биирдии аймах-сыдьаан быльгр-былыргыттан «хантан хааннаахпытый, кимтэн
кииннээхпитий)) диэн ырыҥалыыра уонна номохторго, үһүйээннэргэ кэпсэнэр, ааспыт дьалхааннаах кэмнэр-
гэ дурда-хахха буолбут, саргыбытын түстээбит ханнык бас-көс дьонноох этибитий диэн ырытан көрөрө.
Билиҥҥи кэмҥэ «баһылык, салайааччы» диэн өйдөбүлү дириҥэтэн, билиҥҥи кэм уустук күөнү-
гэр тыктаран, норуот бэйэтин салайынар араас таһымнарыгар саҕалааччы, тэрийээччи буолбут дьом-
мутун сырдатар, үөрэтэр сорук турар.
Норуоту салайар, сүрүннүүр кыахтаах бас-көс дьон былыр-былыргыттан бааллара. Итини сыа-
налыырга уруккулуу кылаассабай сыһыанынан буолбакка, бүттүүн киһи-аймах сыаннастарыгар
олоҕурбут көрүүнэн сирдэтиниэхтээхпит. Оччоҕуна эрэ дьиҥнээх кырдьыктаах история тахсыахтаах.
Бу суруйууга сурукка-бичиккэ киирбит, суолу-ииһи хаалларбыт Бороҕон улууһун кулубаларын
туһунан матырыйааллар кылгас кэрчиктэринэн киирдилэр.

ЛОГУЙ ОМУКАНОВ
(XVII ҮЙЭ ОРТОТО)

Лөгөй Тойон олус уустук кэмҥэ, быһа холоон, XVII үйэ ор-
тотугар олорон ааспыта. Кини нууччалар кэлиилэригэр бороҕон
аҕа уустарын бас-көс, баһылык киһилэрэ этэ, кимтэн да тутулуга
суох, бэйэтин бэйэтэ дьаһанан олорбута уонна атын уустар саба
түһүүлэриттэн дьонун-сэргэтин көмүскээн туруктаах олохторун
хааччыйара.
Ол саҕана, кыргыс үйэтин кэмигэр, аҕа уустарынан түөлбэ-
лээн олорор кэмнэргэ, аҕа ууһун баһылыга олох бары уустуктарын
быһаарыыга улахан оруоллааҕа. Баһылык киһи кыанар, дьаһаллаах,
бөдөҥ-садаҥ буойун хааннаах киһи буолуохтааҕа саарбахтаммат.
Лөгөй Тойон туһунан араас кэмнэргэ суруллубут архыып доку-
муоннара даҕаны, номохтор даҕаны аҕыйаҕа суохтар, олортон биир
кырдьыктаахтара уонна элбэх докумуоннарга, архыыптарга тирэнэн
суруллубут Афанасий Васильевич Мигалкин «Лөгөй Тойон» диэн
ыстатыйата буолар.
Нуучча докумуоннарыгар Лөгөй алта уоллааҕа суруллар, Төрөнөй, Нохто, Чойуука, Дуу-
рай, Мээх уонна Идэлги. Маны таһынан бииргэ төрөөбүттэрдээҕэ, бас билэр элбэх алаастардааҕа,
сирдээҕэ-уоттааҕа, уолаттарын, инилэрин кытары хас эмэ сүүһүнэн сүөһүнү-сылгыны тутара, элбэх
кэргэннээҕэ, хамначчыттардааҕа.
Нууччалар аан бастаан кэлиилэригэр бороҕоттор уонна намнар быысаһар сирдэригэр остуруок (бөҕөр-
гөтүнүү) туттан олохсуйбуттар. Бойобуода Головин даҕаны, Бекетов даҕаны саҥа остуруок туруохтаах
сирдэрин олохтоохтортон кэпсэтии
быһыытынан сөбүлэһиннэрэн эрэ баран
ылбыттарын элбэх докумуоннар даҕаны,
үһүйээннэр даҕаны туоһулууллар. Оччо-
лорго бороҕон сахалара биир бастакынан
кэлии дьон сатабылларын, туттар сэптэ-
рин-сэбиргэллэрин билсэн биһирээбит-
тэрэ уонна бодоруһан, ылсан-бэрсэн оло­
рон барбыттара.
Лөгөй нуучча хаһаагын Порфи­
рий Ходырев дьаһаах кинигэтигэр су-
рулларынан: «...князец Борогонский
Логуй Амуканов» диэн аан бастаан •V #***y».f..* JH***j«
1637 с. ахтыллыбыт уонна дьаһаах
төлөөбүт. /7