Page 133 - Неизвестное название

ра, сайылыктара - Хаптаҥа, Тулуна. Лабыдьымаҕа кыстаабыт да,
сайылаабыт да буолуон сөп. (Ф.Р.Габышев ахтьтытыттан).
Кылыкынай 300 сүөһүлээҕэ, онно анаан сайын ахсын 1500
сыарҕа оту оттоторо, 5000 га сиринэн тайыыр нэһилиэк бастыҥ
сүүрбэччэ алаастарын бас билэрэ.
1848 с. хара өлүөр диэри Бороҕон улууһун кулубатынан,
историяҕа Таһыыр указ, бурдугу аан маҥнайгы ыһыы, улахан
күөллэри көһөрүү политиката ыытыллыбыт кэмнэригэр түбэһэн
үлэлээбитэ. Суостаах-суодаллаах, эмиэ да дьон-сэргэ олоҕор саҥа-
ны-сонуну, сайдыыны киллэрбит кулубанан буолар. Ол курдук,
саха дьонугар бурдугу үүннэрэн килиэп оҥостор, күөллэри хордо-
рон ходуһа сирдэрин таһаарар үлэлэри саҕалаабыт. Ол туоһутунан
Кылыкынай Тулунаҕа үс оһохтоох бабаарынатыгар нуучча оһоҕор
майгынныыр көмүлүөк оһоҕор килиэби, араас бурдук аһы буһарар
анал асчыттааҕын туһунан О.В.Ионова бэлиэтээбит. Кылыкынай уола
Кылыкынай араас түһүлгэлэргэ, ыһыахтарга атын улуустар баайдарын кытары күрэс былдьаһа-
рыгар Mac Мэхээлэ диэн аатырар бөҕөстөөҕө (С.К.Дьяконов суруйуутунан).
Кылыкынай 1854 с. бэйэтин уһаайбатыгар чо-
чуобуна туттарбыт, Томтортон аҕабыыты таһааран
ыллаппыт, эмиэ ити кэмҥэ туттарбыт үс ааннаах
ампаарын билигин даҕаны дьон туһанар. Россия
киин сирдэригэр часовняны алтаара суох судургу
гыналлара. Онтон Тулунаҕа тутуллубут Кылыкынай
часовнята (чочуобуна) таҥара дьиэтэ ыытар үлэтин
толорор кыахтааҕа - алтаардааҕа. Кини 6 м. 54 см.
ууннаах, 6 м. 20 см. туоралаах. Хоту уонна арҕаа
биирдии түннүктэрдээх (54*72 см.). Эркин маһа 17
см. халыҥнаах. Дьиэ бэйэтэ 2,5 м. үрдүктээх. Сте-
фановская диэн ааттаммыт. Оскуола музейыгар Кы­
лыкынай модьу оҥоһуулаах, бөҕө-таҕа ыскаамыйата
хараллан турар.
1850-1860 с. киин улуустарга угут сыллар кэл-
биттэрэ. Мүрү эбэтэ уута эбиллэн, күөлэ улаатан, хо-
дуһата-мэччирэҥэ кыараан, сүөһү иитиитигэр охсуу
буолбута. Ол иһин Кылыкынай Мүрү уутун Хараҕа
төрдүнэн синньигэс сир баарынан хордорон, Аччыгый
эбэҕэ түһэрэн, Хос үрэҕинэн ыытарга быһаарбыт. Саха сиригэр күөллэри хордоруу XIX үйэ бастакы
аҥаарыгар киэҥник тарҕаммыт, ол курдук, үс көс уһуннаах, биир кос туоралаах Ньурба күөлүн, но-
руот өйөөн, хорбуттарын түмүгэр от бөҕө үүммүт, бурдук үүнүүтэ улаатан барбыта үһү.
Оттон Мүрүнү көһөрүүнү норуот өйөөбөтөх. Урут Мүрү үтүө хонуулааҕа, киис үөскүүр ойуур-
дааҕа эбитэ үһү. Мүрү курдук улуу Эбэни көһөрүү сир-дойду, Эбэ иччилэрин утары барыы, улахан
аньыыны оҥоруу курдук өйдөөбүттэр. Ол да буоллар Кылыкынай уобалас суутуттан көҥүллэтэн, ту-
лалаан олорор Хоро, Сабарай, Ойуун Ууһун нэһилиэктэрин дьонун түмэн, Мүрүнү Хараҕа Төрдүт-
тэн Маладьаайы үрэҕин сүнньүнэн хорууну хастарбыт.
Күөл уута кыайан көспөтөх, оттон Кылыкынай кулуба санаата туолбакка кыыһыран-уордайан,
дойдутугар тахсан иһэн, эмискэ таарымталанан, Хаптаҥаҕа тиийэн өлөн хаалбыт.
Кылыкынай туһунан араас үһүйээннэри булан ааҕыахха сөп. Кини уола Николай Степанович
Васильев 1893 с. Алексей Бушуев аҕабыыты үҥсэн, сурук суруйбута докумуоҥҥа тиһиллэн хаал­
быт. Кыһалҕалаах кэмҥэ бар дьонун көмүскээн, Бээрийэ аҕабыыта Алексей Бушуев сирдэрин был-
дьаан ылаары дьорҕойбутун, үҥсэн тохтоппута. Кини Бодойбо кыһыл көмүстээх бириискэлэригэр
үлэлээбитэ, дьону атаҕастаан байар суолу батыспатаҕа диэн суруллар.