Page 128 - Неизвестное название

ҮҺҮЙЭЭННЭР, НОМОХТОР
ОЙУУН УОННА КУЛУБА
Акаас аҕатын ууһуттан аан бастаан аҕабы- бара охсуохха диэн тиэтэппит. Ол икки ардыгар
кка сүрэхтэммит Александр Говоров Филипп, Огдоо дугуй халлаанҥа хара былыт ханыылаһан,
Александр, Семен, Степан, Иван диэн биэс уо- үрүн былыт үмүөрэн өрө сүүрэн тахсыбыттар.
лламмыт. Олортон ордук биллибиттэрэ, номоххо Инньэ гынарын кытта этиҥ этэн ньиргиппит, ону
киирбиттэрэ Хара Баттах, биитэр Дуолан Хаҕы- кытта тэҥҥэ ыаҕастаах уунан кутардыы ыныры-
стай диэн удьуорун утумнаан улуу ойуун, дьыа- ктаах ардах түһэн барбыт. Үс түүннээх-күнү мэ-
лаҕа киирбит дьиҥнээх аата Степан Александро­ лдьи үргүлдьү түһэн, көнө хонуу күөл буолбут.
вич Говоров 1764 с. төрөөбүт. Бэйэтиттэн биэс Уһуктаах Сэмэн оттоппут отторо ууга устан,
сыл балыс Матрена диэн ойохтоох эбит. Үс уол, тумул аайы тохтоон түүнүгүрэ сытыйбыт. Онтон
икки кыыс оҕоломмут. Филипп диэн уоллара эрдэ ыла Уһун Эбэ улаханнык уутуйан, ортотунан
өлбүт. Улахан кыыһа Степанида 1795, ол анна икки атахтаах үктэммэт буолбут. Кытыытынан
Елена 1801, орто уола Федор 1805, кырата Иван кыйан, алаастарынан быһа барар-кэлэр буолбут-
1807 сс. күн сирин көрбүттэр. Кыргыттарын Кур- тар. Били кулуба отун сороҕун онтон-мантан хо-
буһахтан кэлэн сүгүннэрэн барбыттар. Ыстапа- муйан ол кыһын кыстаан олордоҕуна, сытыйбыт
ан бастаан Мары халдьаайытыгар Буулаҕаҥҥа оту сиэн сыптарын өлүү булан, сүөһүлэрин үгүс
олорбута үһү. Онтон Үрэх Тамаҕар үөскээбит өттө көнньүнэн өлүтэлээбиттэр. Ытык кыр -
үөлээннээхтэрин кытта сиртэн сылтаан сатаспак- дьаҕаһы ыраах дойдулаан нэһилиэк саамай уһу-
ка Уһун Эбэҕэ Дуулаҕаҕа дугуйдаммыт, Өнньүөс гар Кэссиэ үрэҕэр көһөрбүттэр. Онно даҕаны ба-
арҕаа өттүгэр өтөхтөнөн сылдьыбыт. Аптаах хо- рарыгар улуу киһи сыарҕаҕа умса кэлгиллэ сытан
муһуннаах ааттаах ойуун быһыытынан суон су- уһун суол былаһын тухары уон тарбахтарынан
раҕа суол ахсын сураҕырбыт, албан аата алаас ах- таҥнары тараахтаан тахсыбыт. Баһын иһигэр
сын ахтыллыбыт. Архыыптан биллэринэн, 1849 бааллыыр баламат санаатын таһааран, аам-дьаам
с. алдьархайдаах аһыҥалаах уот кураан кэлэн, дьааһыйа аҥааттан саҥаран абааһыларын ыҥы-
алаастар бары халтаҥнаан, от үүммэккэ үүрэр ртаан, кутуран кулуһута испит. Онтон олохтоох
сут буолбут. Бороҕон улууһун кулубата, I Суот- сирин, оннун булан, оһоҕун оттон, уотун аһатан,
ту кинээһэ, дьаһаах хомууругар Дьааҥыга тиийэ көстүбэт көмөлөһөөччүлэриттэн көрдөһөн-а-
сылдьыбыт удурҕаччы санаалаах, Семен Данило­ аттаһан уоттаах хардаҕаһы ылан арҕаа диэки
вич Васильев - Уһуктаах Сэмэн Өлтөх сиригэр алҕаан баран атаарбыта сибиэннээх үлүгэрдик
хараҕа хатаммыт. Онно улуу ойуун олорорун сирдьигинии көтө турбут. Ол уота Уһуктаах
биллэр даҕаны, ама да кинитин иһин, аҕыс уонун Сэмэн улахан уоругун иннигэр турар икки сил-
ааһан, аҥаарыйа кырдьан, аба-хомуһуна арахта лиһэ турбут ампаарын сиэбитэ үһү. Онно муспут
ини диэн, ааҕынан-суоттанан, былааһынан туһа- түүлээҕин, арыытын, этин, бурдугун олоччу кы-
нан быстар сахха быйаҥнаах сири быһа анньан тарар кыайбыта дииллэр. Хаҕыстай хатыһыы-
ылан быыһанарга быһаарыммыт. Иҥсэтэ илэ- та онон эрэ бүппэтэх. Өрө Харах Бөтүрүүнньэ
читэн, обото олуйан, солотунан суоһуран, суо- диэн ааттаах кытыгырас уола, ол кэннэ орто
баһа суох суудайан, оторой-моторой отчуттары уола уонна кийиитэ өйдөрүнэн моһуогуран аан
аҕалан, оһуобай үүнүүлээх уолбаҕа киирэн, уҕа- дойдуларыттан арахпыттар. Биир үһүйээҥҥэ
раабат уохтаах урдустар охсон кууһаран, кыла- Ботүрүүнньэ дьиэтин таһынан саһыл суола кэлэн
рыйбат кыахтаах кыра-хара дьон кыраабыллаан ааспытын көрөн, ону ирдээн, эккирэтэн тии - йэн
мунньан, бугул бөҕө бачыгыраабыт, кыдамаһыт мунан, тоҥон өлбүт. Атын кэпсээҥҥэ кини аҕата
кыайыылаахтара кэбиһэн үллэҥнэтэн от бөҕөнү Уһуктаах Сэмэн Далан Араҕас диэн Дьааҥыт-
оруу тардан ылбыттар. тан илдьэ кэлбит сүүрүк атын миинэн кэлэн,
Күүһүнэн күөттээбити, анардастыы Харбаҥҥа тоҕуста кылыйан, ыстаҥалаан буур-
атаҕастаабыты оччолорго даҕаны ама ким сөп ДУУРУгаР тоҥуу хаарга батары түһэн турбутунан
диэҕэй? Добун илбистээх Дуолан Хаҕыстай ута- тоҥмутун курдук сэһэргэнэр.
рылаһар санаата уолугунан оонньоон, урукку Иван Степанович Говоров - Күтүккэн (1807
үгэһинэн күрүлүүр күнүс күөлгэ киирэн, куоҕа- с.т.) көнө, сымнаҕас сүрдээх үлэһит киһи эбит.
стыы хахаара умса оонньуу сылдьыбыт. Онтон Киниттэн Гаврил - Кынньаахы Хабырылла
утаа буолбакка, «былыт кырыытыгар тыҥыраҕым төрөөн, аҕыс кыыс, биир уол оҕоломмут. Гаврил
хатанна» диэт, ойон тахсыбыт, оҕустаах аргыһын Иванович Говоров бэйэтин кэмигэр мае ууһунан