Page 218 - Уус-Алдан 2006

дата Александр Николаевич Жирков) кинигэ "Аан тылын" суруйбут бил-
лиилээх фольклорист, филологическай наука доктора, профессор Васи­
лий Васильевич Илларионов: "Хайа да киһи төрөөбүт-үөскээбит төрүт уус
дойдулаах, дьонноох-сэргэлээх, күн-күбэй ийэлээх, айан үөскээбит аар
аҕалаах, төрүттээх-уустаах буолар. Ол сиэринэн кинигэ автора төрөөбүт-
үөскээбит төрүт түөлбэтин Кыыс Хаҥаны, кини номоххо киирбит Майа-
ҕатта Бэрт Хараттан саҕалаан үлэһит туруу дьонун-сэргэтин, сиэрдэрин-
туомнарын, үтүө үгэстэрин, олоххо дьулуурдарын, кэрэҕэ-сырдыкка,
дьолго-соргуга тардыһыыларын, бастыҥ мааны майгыларын, киһиэхэ
киһилии сыһыаннарын уустаан-ураннаан киһи аахтар ааҕа олоруон кур-
дук олус умсугутуулаахтык суруйбут", — диэн этэр (5 с.). Онтон
А.Н. Жирков "Биир дойдулаахтарыгар бэлэҕэ" ахтыытыгар суруйар: "Ки-
нигэлэрбититтэн эрэ күндү кинигэм, төрөөбүт Кыыс Ханабар, дьоммор-
сэргэбэр бэлэҕим, кэриэһим", — диирэ (8 с.). Бу этиилэр кинигэ ис
хоһоонун сүнньүнэн сөпкө арыйаллар. Оттон кинигэ сүрүн идеята —
хайа да киһи төрөөбүт-үөскээбит түөлбэтин, сирин-уотун, дьонун-сэргэ­
тин, олоҕун-дьаһаҕын, идэтин-дьарыгын, билиитин-көрүүтүн ытыктыах-
таах, харыстыахтаах, көмүскүөхтээх, хайа кыалларынан тупсарарга,
сайыннарарга кыһаллыахтаах — диэн.
Кинигэ "Кыыс Хаҥа" диэн балачча обургу түһүмэхтэн саҕаланар
(9-51 сс.). Манна автор бу кэрэ-бэлиэ сир айылҕатын, үлэһит дьонун-сэр­
гэтин, амарах аймахтарын-урууларын, кинилэр көхтөрүн-көрдөрүн, ат
сүүрдүүтүн, бэл схема, таблица оҥорон, олус ымпыктаан-чымпыктаан,
ааҕан-суоттаан бэйэтэ дьоҕус историческай-справочнай источник курдук
суруйбут. Бү түһүмэххэ фольклорга, үһүйээҥҥэ, дьон кэпсээнигэр,
сэһэннэргэ, архыып докумуоннарыгар олоҕурбут суруйуулар киһи
болҕомтотун тардаллар. Манна "Майаҕатта Бэрт Хара", "Аҕа уустара", "Кэ-
рэ бэлиэлэрэ", "Айылҕаттан айдарыылаахтар", о.д.а. кэрчиктэр киирбит-
тэр. Манна саха бөлүһүөгэ Сэһэн Ардьакыап, национальнай дьоруой
Баһылай Манчаары, саха саарына В.В. Никифоров, саха литературатын
төрүттээччи А.Е. Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй, Н.Д. Неустроев,
П.А. Слепцов-Ойуунускай, гражданскай сэрии дьоруойа Г.В. Егоров
уо.д.а. сылдьыбыттара кэпсэнэр. Бу сири олоҥхолоругар-тойуктарыгар
киллэрбиттэр: олоҥхоһут М. Говоров, сэһэнньит И. Говоров; үлэлэригэр
суруйбуттар: Г.В. Ксенофонтов ("Ураанхай сахалар" автордара), биллии-
лээх фольклористар Сэһэн Боло-Д.И. Дьячковскай, Эргис-Г.У. Гермоге­
нов, А.Г. Местников; суруйбуттара-туойбуттара суруйааччылар, поэттар,
учуонайдар: С.С. Васильев-Борогонскай, В.А. Протодьяконов-Кулантай,
Иннокентий Васильевич Пухов. Кэлэ сылдьыбыта нуучча суруйааччыта
Н.И. Глазков, кинини илдьэ сылдьыбыта В.Ф. Афанасьев-Алданскай,
сылдьыбыта суруйааччы Реас Алексеевич Кулаковскай.
Манна даҕатан суруйдахха, Иосиф Семенович Виктор Федоровиһы
олус астынар, ытыктыыр учууталым диир этэ уонна кини туһунан "Виктор
Федорович Афанасьев. Библиографическай указатель" (Якутск, 1994) диэн
кинигэҕэ улахан ыстатыйаны суруйбута. В.Ф. Афанасьев-Алданскай 85
сааһа туолуутугар анаан "Норуот профессора" (Саха сирэ, 21.03.02)
хаһыакка эмиэ суруйбута. Оттон Реас Алексеевич туһунан "Үтүө киһи-
1X5