Page 5 - Кырдьаҕас үөрэх кыһата Дүпсүн орто оскуолатын 135 сыла

Саха саарына.

( В.В.Никифоров - Күлүмнүүр.)

Уһулуччулаах общественнай деятель, суруйааччы, кыраайы
үөрэтээччи, юрист, журналист, тылбаасчыт, ученай Никифоров В.В -
Күлүмнүүр урукку Дүпсүн улууһугар Тэбиик нэһилиэгэр 1866 сыллаахха
ыам ыйын 18 күнүгэр улуус суруксутун кэрганигэр төрөөбүтэ. Дириҥ
өйдөөх, төрөөбүт норуотун инники дьылҕатын, олоҕо тупсарын туһугар
өйдүүн - сүрэхтиин бэриниилзэх киһи аатын, оҥорбут үтүөтүн бүгүҥҥү
көлүөнэ саха дьоно сөҕө-махтайа, ытыктыы-кэриэстии ааттыыллар.
В.В.Никифоров бастакы учууталынан Дүпсүн улууһугар үөрэҕи,
культураны тарҕаппыт политсыылынай Н .П .Странден этэ.
Политсыылынайдар көмөлөрүнэн өйө-санаата уһуктан үөрэххэ- билиига
тардыһан алта кылаастаах прогимназияны, онтон кэтэхтэн үөрэнэн
юридическай үөрэҕи бүтэрэр. 90-с сыллар саҕаланыыларыгар Дүпсүн
улууһун кулубатынан анаммыта. Улууһугар 1893 сыллаахха бэйэтин
харчытынан алта хостоох оскуола дьиэтин туттарбыта. Дойдутугар
үөрэхтээһин тарҕанарыгар акылаат уурбута.
Бу үлэлии сылдьан саха ырыаларын, олоҥхолорун хомуйан
С. В.Ястрсмскайга анаан нууччалыы тылбаастыыр. 1896 сыллаахха
Дьокуускайдааҕы статистическай комитекка үлэлиир, элбэх судаарыскай
доҕоттордонор, кинилэр чинчийэр үлэлэригар көмөлөһөр.
1894-95 сыллардаахха В.В.Никифоров аатырбыт сибиряковскай
экспедицияҕа кыттыбыта, “ Сахалар дьиэтээҕи олохторо - дьаһахтара “
- диэн монографияны суруйбута. Нижнэй Новгородка Бүтүн
Россиятааҕы художественнай - промышленнай быыстапкаҕа Саха сирин
көрдөрөр салааны тэрийбитэ, Дьокуускайга босхо үлэлиир
библиотеканы төрүттээбитэ. Э.К.Пекарскай “ Сахалыы-нууччалыы
кылгас тылдьытын “ П.Н.Сокольниковы кытта үп-харчы хомуйан
бэчээттэнэрин ситиспитэ. 1905 сыллаахха “ Сахалар союзтарын “
тэрийэн, ыраахтааҕы былааһынан хаайыллыбыта. Хаайыыга сытан
“Манчаары түөкүн” диэн бастакы сахалыы драманы суруйбута.
В.В.Никифоров 1905 сыллаахха “ Сырдык “ диэн үөрэҕи, культураны
тарҕатар түмсүү үөскэппитэ. 1907 сыллаахха дьадаҥы сахаларга
киэһээҥҥи оскуоланы астарыыны ситиспитэ. 1912-13 сыллардаахха
маҥнайгы “ Саха саҥата “ диэн сахалыы уус-уран общественнай-
политическай сурунаалы, 1916-17 сыллардахха “ Якутские вопросы “
диэн хаһыаты таһаарбыта. Нуучча улуу суруйааччыларын Л.Н.Толстой,
Н.В.Гоголь айымньыларын тьшбаастаабыта. “ Васин” , “ Күлүмнүүр",
“Якут” диэн псевдонимнарынан Саха сирин, Сибиир хаһыаттарыгар
бэйэтин айымньыларын, ыстатыйаларын бэчээттэтэн барбыта. 1913