Page 57 - Е.Ф.Федоров. Уус-Алдан оройуона Сэбиэскэй сойуус Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар

Никитич Гоголев хаһаайыстыбата эмиэ ылбыта.
Ол гынан баран, 1943 сыл түмүгэ сүөһү иитиитигэр тосту
өҕүллүүнү көрдөрбөтөҕө. Оннук тосту уларыйыыны холкуо-
стар соҕотох 1943 сыл иһинэн оҥорор кыахтара даҕаны суоҕа.
Ол 1940-41-42 сылларга буолбут улахан кураан содулларынан
быһаарыллар. Ити сылларга холкуостар улахан кытаанахтары
көрсүбүттэрэ. Ити сыллар тэбиилэрэ 1943 сыллаахха эмиэ ба-
аллара.
Оройуон холкуостарыгар 1943 сыллаахха 5000 кэриҥэ
сүөһү көтөхтөрөн өлбүтэ, хас 100 ынахтан 48 ньирэй, оттон
хас 100 биэттэн 21 кулун эрэ ылыллыбыта. Ити түмүгэр хол­
куостар общественнай сүөһүлэрин ахсаана сэрии иннинээҕи
таһымын сиппэтэҕэ. Сүөһү иитиитин судаарыстыбаннай бы-
лаана ырааҕынан туолбатаҕа. Хас биирдии фуражнай ынахтан
баара эрэ 449 лиитэрэ үүт ыаммыта.
1942-43 сыллаах кыһыҥҥы охсуһууларга биһиги хайҕал-
лаах Кыһыл Аармыйабыт өстөөх улахан күүһүн Сталинград
анныгар урусхаллаабыта. Сэбиэскэй сэриилэр Сталинград ан-
нынааҕы кыайыылара Сэбиэскэй Сойуус аан дойду үрдүнээҕи
оруолун, аптарытыатын өссө өрө көтөхпүтэ. Сталинград иһин
охсуһуу сэрии хаамыытыгар тосту өҕүллүүнэн буолбута.
Сэбиэскэй сэриилэр Курск уонна Орел куораттар таста-
рыгар улахан кыайыыны ситиспиттэрэ, немецкэй-фашистскай
оккупаннар 257 дивизияны киллэрбит, “Тигр” диэн ыарахан
танкалары уонна “Фердинанд” диэн самоходнай орудиялары
туттубут. 1943 сыллаах сайыҥҥы кимэн киириилэрин үлтү ох-
субуттара, Сэбиэскэй Сойуус элбэх уобаластарын уонна орой-
уоннарын, куораттарын уонна селоларын босхолоон, киэҥник
хардыылаан, арҕаа диэки баран испиттэрэ.
1943 сыл бүтүүтүгэр Коммунистическай партия Сэбиэскэй
норуот уонна Кыһыл Аармыйа иннигэр 1944 сылга Сэбиэскэй
сири бүтүннүүтүн немецкэй-фашистскай талабырдьыттартан
босхолуурга боевой соругу туруорбута.
Биһиги оройуоммут үлэһиттэрэ, Сэбиэскэй норуоту кытта
бииргэ, Кыһыл Аармыйа историческай кыайыыларынан уонна
Коммунистическай партия боевой соруктарынан кынаттанан
ту ран, 1944 сылга сагга кыайыыларга дьулуспуттара.
Оройуон үлэһиттэрэ, Коммунистическай партия КК
первэй Маайдааҕы ыҥырыытынан өрө күүрдүллэн туран, 1944
сыллаах байыаннай ыһыыны кыайыылаахтык ыыппыттара.
49