Page 13 - Уран тыллаах Уус-Алданнар 2015

ХАЬЫАККА - АЙАР УЛЭ ЭЙГЭТЭ

Хабыат араас кэмнэргэ эдэр ааптардары кытта хайдах улэлээн кэлбит историята
интэриэби тардар. Хабыат тэриллибит сылыттан са^алааи сылтан-сыл аайы лите­
ратурнай сирэйдэр, муннуктар бэриллиилэрэ кэнгээн испит. Ол тула ыччат интэриэбэ,
болбомтото куубурбут. Отутус сылларга бибиги оройуоммутугар Муру, Дупсун, Танда
сэттэ кылаастаах оскуолаларыгар кииннээн литературнай курубуоктар тэрээбиннээх-
тик улэлээбиттэр. Олору саха тылын учууталлара Муруга — Иван Семенович Васильев,
Дупсунтгэ — Егор Михайлович Гоголев-Лукучаанап, 1934—1935 сс. Иван Иванович
Барашков-Уйусхаан, Тандаба Семен Кузьмич Попов-Витамин бабылаан-кебулээн
салайбыттар. «Бассабыыктыы тэрийээччи» хабыат 1935 сыл ахсынньы 3 кунунээби
нуемэригэр «Литературнай биэчэр» диэн заметка бэчээттэммит. Биэчэргэ интэриэс
улахан эбит. Манна курубуок чилиэннэрин табынан оройуон салайааччылара: райком
секретара Барашков, ЫБСЛКС райкомун секретара Гаврильев, райком улэбиттэрэ
Данилов, Говорова, хабыат редакторын солбуйааччы Васильев-Бэрияк сылдьан тыл
эппиттэр. Курубуок «Кыбыл куус» диэн сурунаалы табаарар эбит.
Сурунаал улэтин тубунан курубуок салайааччыта И.С. Васильев дакылааттаабыт.
Бу нуемэргэ аан бастаан литературнай сирэй тахсыбыт. Онно Витамин «Уеруу-кетуу
буолла» уонна инициалынан илии баттыыр ааптардар «Кестуер», «Орт уота» диэн
хобоонноро тахсыбыттар. Салгыы бэчээттэнэр литературнай сирэйдэргэ Витамин
хобооннорун сэргэ поэт Алексей Бэрияк, Виктор Оспехтуурэп (В. Алданскай),
Егор Гоголев-Лукучаанап, В. Сталь (Федот Гоголев), Степан Константинов, Степан
Дьяконов, Рома Туолачаанап, о.д.а. хобоонноро олус элбэхтик бэчээттэнэн испит-
тэр. Хабыат 1940 сыл олунньу 6 кунугэр оччотообУ Муругэ учууталлыыр поэт Дьуон
Дьаьгылы Лермонтов «Мцыри» поэматын тылбааба бэчээттэммит. Табылыннабына бу
тылбаас бибиги хабыаппытыгар аан бастаан куну кербут да буоллабына кеггулэ. Дупсун
оскуолатыгар улэлээбит литературнай курубуок «Уунэр куус» диэн илиинэн тахсар
сурунааллаах эбит. Онно хойут биллэр прозаик буолбут И.А. Бочкарев-Бэгирдиирэп,
сэриигэ баран елбут Гавриил Ушницкай, Прокопий Черноградскай, Илья Федоров-
Туолачаанап, Дмитрий Бугаев, кэлин хабыакка улэлээбит Иннокентий Кондратьев,
учуутал Семен Иванович Борисов, Кээтии (Екатерина Решетникова) Роман Прибылых-
Туолачаанап, о.д.а. айар тыл алыбар ылларбыт ыччаттары иитэн табаарбыта. Муру
оскуолатыгар литературнай курубуогу сэрии иннинэ биир кэмнгэ Бурцев А.И.-Ох Эн
Дии салайбыта.
1940 сыл кулун тутар 4 кунугэр литературнай курубуок тэрилиннэ диэн заметка
баар. Онно 12 кибилээх литературнай курубуок тэриллибитин, ыйга биирдэ «Сар-
данга» сурунаал табаарыллыахтаабын, сурунаал редакторынан Евстафий Федоров
анаммытын тубунан суруллар. Бу курубуок сэрии сылларыгар улэтин тохтоппотох
эбит. Райком пропагандаба секретара Г.Г. Алексеев сурунаалы Г.П. Башаригп-га
ыытан ырыттарбытын тубунан профессор кэргэнэ К.И. Платонова ахтыы ыыппытынан
сирдэтэн, Национальнай библиотекаба оройуон хабыатын подшивкаларын ырытарбар
«Кыым» 1943 сыл кэнники нуемэрин сирийэн кердум. Ол сылдьан «Кыым» 1943 сыл
алтынньы ыйынаабы нуемэригэр Степан Дьяконов «Болот» диэн патриотическай ис
хобоонноох хобооно бэчээттэммит.
Хобоон аллараа еттугэр «Уус Алдан
оройуонунаабы литературнай курубуок
«Сардагга» сурунаалыттан» диэн бы-
баарыылаах. Сэтинньи 30 кунунээби
нуемэригэр «Кэрэхсэбиллээх айым-
ньылар» диэн тебелеех поэт Илья Ча-
былбан литературнай курубуок «Сар-
данга» сурунаалын тубунан олус истин-
тыллаах ырытыыта бэриллибитин бу­
лан олус уердум. Ыстатыйа тумугэр
кини икки тугэни бэлиэтиир: «Баста-
кытынан, бу сурунаал тахсыыта суру-
йааччы союба тыаба туох куус баарын
билбэтин кердерде, иккибинэн маннык

11