Page 11 - Уран тыллаах Уус-Алданнар 2015

кэпсээннэригэр, сэИэннэригэр суруннээн билинп-ги олох утуе-меку еруттэрэ, дьахтар
киИи олобу керуутэ, тулалыыр эйгэбэ, дьонтго-сэргэбэ сыЬыана, таптала, дьиэ-
кэргэнэ сибилии ойууланар. Д.Н. Макеев аабааччыны толкуйдатар, сытыы юмордаах
кэпсээннэрэ олох араас ерутун сырдаталлар. Ааптар Аба дойду Улуу сэриитигэр
саха саллаатын уустук дьылбатын туИунан «Такнарыахсыт», «Ини-биилэр», «Атырдьах
сэргэ» сэИэннэрэ итэбэтиилээхтик кердереллер.
Саха литературатыгар ахтыы жанра сайдыытыгар В.А.Протодьяконов-Кулантай
(«Олох далааныгар»), В.И. Босяк («Суруллубут суоруллубат»), И.В. Мигалкин («Кун
таммабын ыИыспыт дьылбалар») суду суолталаахтар.
Н.А. Аржакова-Иванова саха норуотун терут ейдебулун, итэбэлин, сиэрин-туомун,
угэстэрин туИунан суруйуулара аабааччы кутун-сурун таба тайанар, ол ибин кинигэлэ-
рэ иитэр суолталара урдуктэр, дьон-сэргэ бибираэн аабар.

Драматургия
В.А. Протодьяконов-Кулантай Саха АССР убун министринэн 1941 сыл бэс ыйыгар
ананар. Кини салайар уонна айар улэни дьуерэлээИинин тумугэр бу историческай
кэрдиис кэмьгэ сахалыы драма сайдыытыгар дьоИуннаах хардыыны онгорор. Ол кур-
дук, ессе 1939 сыллаахха «Олуенэ кытылыгар» диэн бастакы пьесатын суруйар. Онтон
«Партизан Морозов», «Кемустээх тайбЭба», «Манчаары», «Кемус туораах» айымньы-
лара саха театрын сыанатыгар туруоруллан, керееччу биИирэбилин ылаллар.
Саха Республикатын утуелээх артыыба, драматург И.И. Находкин барыта 6 пьесаны
суруйан хаалларбыта. «Хабырылла Дьегуерэбэ» оччотообУ олох сиэринэн «дьоруой-
дуу», «бартыИаанныы» бардам да буоллар амарах сурэхтээх, уйан куттаах киИи гына
кердерер. «Куерэгэйдээх алааИыгар» элбэх ырыалаах, кердеех-кулуулээх водевильга
маарынныыр пьесаны кыайа тутан айбыта. Онтон да атын айымньылара кун бугунугэр
диэри театрга туруоруллаллар, онон И.И. Находкины драматург бы11ыытынан керееччу
билэр, кэрэхсиир.
В.С. Доллонов тылбааИынан П.А. Ойуунускай аатынан Саха Академическай театра
И.И. Иннокентьев «Кербуеччу», Ньурба драматическай театра Ф.И. Достоевскай
«Преступление и наказание» романын матыыбынан «Трихина» пьесаны уонна И.И. Ин­
нокентьев «Мас КиИи» пьесатын кердердулэр.
Айар кут алыбыгар ылларан улэлии сылдьар араас ейдеех-санаалаах дьону тумэн
салайыы, кинилэр тустарыгар сууруу-кетуу, литература сайдар суолун торумнаа-
Иын — Суруйааччы союИун салайааччытын санныттан туспэт соруктар. Уус Апдантан
С.С. Васильев-Борогонскай, В.А. Протодьяконов-Кулантай, И.В. Мигалкин Суруйаач-
чылар союзтарыгар салайааччынан киэк далааИыннаахтык улэлииллэр.
Уус Алдан суруйааччылара литература сайдыытын кэрэИилиир музейы тэрийиигэ
инники куентгэ сылдьаллар. Ол курдук, В.А. Протодьяконов-Кулантай Дьокуускайга
П.А. Ойуунускай аатынан литературнай музейы тэрийэн салайбыта. Оттон И.В. Ми­
галкин кэргэнэ Зоя Васильевналыын Кулантай аатынан литературнай музей-комплек-
сы тэрийэн улэлэтэллэр. А.Г. Старостин-Сиэн Кынат музей улэИитин уонна художни-
гын быИыытынан П.А. Ойуунускай аатынан литературнай музей, Бэрдьигэстээх орто
оскуолатын музейын, Сэмэн Данилов, Эрилик Эристиин дьиэ-музейдарын тэрийиигэ
айымньылаахтык улэлээбитэ.
Кэнчээри ыччаты сиэрдээх киИи быИыытынан иитиигэ уонна ийэ тыл алыбын
иьгэриигэ улуус, республика та1чымнаах «Васильевскай аабыылар», «Босиковскай
аабыылар», «Вешниковскай аабыылар», «Тереебут тыл тумэр тубулгэтэ» суолталара
улахан.
Обо айар, суруйар дьобурун сайыннарар литературнай курубуоктарга оболор утум-
наахтык дьарыктаналлар, айар улэбэ маьгнайгы хардыыларын оьгороллор. «Тумул
уоттара» литературнай куруИуок оболорун бастакы холонуулара «Сабахха тардыИар
ыралар» диэн хомуурунньукка бэчээттэнэн республика тарбанна.
Ити курдук, Уус Алдан уйгулаах сириттэн теруттээх суруйааччыларбыт литература
бары керуггэр инники куеьп-гэ сылдьаллара кэрэхсэбиллээх. Уран тыл алыптаах эй-
гэтигэр утум салбанар...
Н.В. Бурцева,
В. В. Алексеев аатынан «Уолан» гимназия учуутала, ф.н.к.

9