Page 199 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

илдьэ сылдьар алтан сылабаарыгар чэй ерен уурбут этэ. Ол сылабаар оргуйан, уейэ
хаппадын икки еттунэн баар уутунэн, УУ паара тахсан будулуйа турара аччыктаан
сылайан-элэйэн, тон'он кэлбит дьон санаабытыгар олус да учугэй этэ. Билигин
ити тубэлтэ буолбута номнуо 55 сыл буолла да, мин харахпар бу баардыы элэггнээн
кестен aahapra дылы.
Онтон Ньукулайдаах адам уерууну-хомолтону бииргэ уллэстэн кэлбит уелээн-
нээхтэр буоланнар, бугунтгу сырыыны, эрэйдээх-буруйдаах олохторун, инникитин
кинилэри туох олох куутэрин туйунан ирэ-хоро, оччотооду кемулуок ohox кулумнэс
сырдыгын куенугэр олорон, кураанах да буоллар итии ууну ийэ-ийэ кэпсэттилэр.
Бэрт хойут туун уейэ аайыыта, Ньукулай одонньор биЬиги сахабыт дьиэтин аанын
хаахыначчы тыаЬатан аЬан, «хар» гына сабан, тахсан барбыта. Кинини аччык
аггаардаах комус чыычаахтара куутэн олороллоруттан сиэттэрэн, содотох кырдьан
эрэр одонньор ыар санаатын сурэдэр ин эрэн сенерде сырыттада. Tehe да сылайдар-
элэйдэр, ону аахсыбакка тууннэри сатыы мае тайах ылан, оргууй хааман дьиэтин
диэки унуехтуу турдада ити.
Адам утуйарыгар сыа-сым курдук тутан, икки уорэдэе бэс маЬы кемулуок ойодун
уна чанчыгар киллэрэн, ойоннере уурбут этэ. Мин хара туулээх торбос тириитэ
тэллэхпин тэлгэнэн, ийэм бокуонньук куобах тириитэ суорданыттан аттарыллан ти-
гиллибит нэк соммун саптан, утуйан хаалбытым.
Сарсыарда эрдэ улуйэн уйуктаат кере туспутум, адам одонньор адалбыт бэс мас-
пытын саха быйадынан хатырыктыы олорор эбит. Мин саха кемулуок ойодун хо-
лумтаныгар ойон тахсан, эргичин нии сылдьаммын итинним. Онно кердохпунэ, бэс
мае тас хатырыгын суллаата, мае этигэр сыста сылдьар уругг дьуйуннээх субаны
быйадынан кыйыйан ылар эбит. Ону мин сулбу тардан ыламмын, айахпар батары
биэрдим. Сур учугэй, саахар курдук амтаннаады тиийим курдурдаччы тыайаан хотор
эбит. Адам корен: «Кэбис, сиэмэ, ийин ыалдьыа. Ити билигин сымалата бэрт буо­
луо, элбэхтик буйарыахпыт, оччодуна сымала суох буолуо», — диэтэ. «Мин эйигин
бийиги обугэлэрбит араас сир уунээйитин астаан айыылларын эрдэттэн уерэппэтэх
эбиппин. Ол эрээри, онон айдаарар эмиэ да табыллыбакка дылыта», — диэн баран,
нукаай курдук сэниэтэ суох илиитигэр тутан олорор сахатын быйадын остуолугар
оргууй адай уурда уонна бэркэ мунчааран биир сири тобулу одуулуу олордо. Туту
да билбэт орой мэник саастаах уол: «Ол тугуй? Ол тугуй?» — диэн урут уейэ ыйыта
турдум. Адам мин диэки оргууй адай эргийэн корен баран: «Тукаам, билигин ити уу
хаайыны итии киллэрэн баран, одуйунан киэйэ оттор маета тыаттан кэрдэн киллэр,
оттор маспыт баранна», — диэтэ.
Остуолга турар мае кытыйа быйадайынан уу хаайыны бэрт ин-сэлээхтик ийэн
киллиргэтэн кэбистим уонна салаан-илээн баран, ессе сиэбит кийи диэбиттии,
ун'а-ханас килиэ-халаа корен кэбистим да, туох кэлээхтиэй? Былыргы остуолбут
эрэйдээх хайан эрэ етеххе бырадыллыбыт курдук, кубарыйан кууран тураахтыыра.
1929 с. баар суейубутун барытын холбоон, «Кетедуллуу» холкуойу тэрийэн, онно
председателинэн улэлээн суурбут-кеппут кийи кырдьан, ыар ыарыыга ылларан оло-
роро. Тахсыбыт кунэ киирэн эрэр кийиэхэ ким кэлэн кемелейуей? Биир утуе тылы
сан-арыа дуо? Мэлигир уейэ мэлигир. Арай, сотору-сотору уелээннээдэ Ньукулай
одонньор кэлэрэ-барара.
Ити кыйын сорохпут елен, сорохпут дууйата эрэ орд он, ыар сылы син туораа-
тыбыт. Саас, бэс ыйын уонун диэки бадахтаах, мин холкуоска ыалым Сэмэн
одонньордуун алаастар бутэйдэрин абырахтаан сабан баран, киэйэ дьиэбэр кэлби-
тим адам мае уйаат баарын кетурэн, таладынан уобуруччу оггорон будьуктайа сыл­
дьар эбит, аттыгар тимир уобуруччу ыйылла сытар. Мин ону кереммун ыйыппып-
пар: «Ээ, тоойуом, ити уйаат майын ууга уган дьиппиниттэххэ, майын аггаарыттан
ордук эбиллэн ере уллэн тахсар, ону ити тимир уобуруччу тулуйбат, быйа тэбэн
кэбийэр. Онон, бу талах уобуруччу эрэ тулуйар куолута», — диэтэ уонна суон содус
талады ортотунан хайытан, онгоро олорор уобуруччутун баттыалаан керер да талада
ымыттан да кербет. Адам оччо кууйэ-уода эстибит быйыылаада.

Asa дойду Улуу сэриитин сылларыгар 197