Page 215 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Мин балтыбыныын тогурук тулаайах хаалан, адабыт балтыларыгар иитилли-
биппит. Адам икки балтылара сэрии бириэмэтигэр фермада улэлээбиттэрэ. Улахан
эдьиийбит Аммосова Марфа Семеновна-I фермада ыанньыксыттаабыта. Оччолорго
ыанньыксыт суейутун бэйэтэ айатара, уулатара, саадын ыраастыыра, хотонун сы-
быыра, ньирэйин бэйэтэ керере, елледунэ бэйэтин ньирэйин биэрэн телуурэ. Кэр­
гэнэ Протопопов Семен Саввич (Онор кийитэ) сэриигэ маггнайгы хомуурга бараат,
сурада суох суппутэ. Сэрии сылларыгар биир да дьахтар одо корон, дьиэдэ олор-
бото. Эдьиийдээдим кыра Петя диэн уоллаахтара баайыран баран, ситэ эмтээйин
суодуттан елбутун, хара елуер диэри умнубата. Эдьиийим сэрии кэнниттэн Гаврил
Борисов-Халла диэн Кэптэни кийитигэр кэргэн тахсан 4 одоломмута. Мин балты-
бын ииппиттэрэ, кини кыыйа Анна Гаврильевна кыыс одолоох Мархада олохсуйан
олорор.
Аччыгый Мааппа диэн ааттанар эдьиийбит Аммосова Марфа Семеновна-II сэ­
рии садаланарын кытта 6-с кылааска уорэнэ сылдьан тохтоон, фермада биригэдьии-
ринэн улэлээбитэ. 1942 с. от ууммэккэ, холкуос суейутун Орджоникидзе (билигин
Хан алас) оройуонугар уурэн кыстаппыттара. Лена epyhy туораталларыгар суейулэр
ууга ыстаммыттарын куейээри кыдьымахтаах ууга ыстаммытын, онно тонмутун,
эрэйдэммитин ыалдьан олорон ытыы-ытыы кэпсиир буолаахтыыра. Суйуехтэрэ мас-
тыйан хаалтара, икки тобуктара кеммокке бокуйан хаамара. Илиитэ ийэн хаалан, 2
ынадын нэйиилэ ыан сордоноро. Суйуехтэрин ыарыыта сурэдэр охсон 29 саастаадар
1952 с. елбутэ. Кини ус одотун уонна миигин кини кэргэнэ Егоров Михаил Проко­
пьевич балтыныын Акулина Прокопьевналыын ииппиттэрэ, уерэттэрбиттэрэ. Мин
советскай, партийнай улэдэ Тааттада, Иркутскайга, Аммада улэлээн баран, кэргэ-
ним дойдутугар пенсияда олоробун.
Тодоостоох тугэннэргэ эдьиийдэрим ааттара ахтыллыахтарын, умнуллумуохта-
рын бадаран эрэнэн суруйдум.

Мария Константиновна Гамуева-Аммосова
2000 с.

Сэрии сылын одолоро

Ол сылларга бийиги, тыа сирин одолоро, сайын аайы улахаттары кытта тэпнэ
окко улэлиирбит. Охсооччулар кэннилэриттэн батыйа сылдьан от мунньарбыт,
бугуллуурбут. Кэннибититгэн кутурук уопсан, ситиэхчэ сиппэккэ, кэбийээччилэр
батыйаллара. Мунньааччыларга уйун кэмн'э Петухов Хабырыыс-Хара Хабырыыс
диэн кэлбит-барбыт, сан'арбыт-ин'эрбит кийи салайааччынан сылдьыбыта. Кини
улахан уолаттары кытта тэнтгэ куоталайара, ордук атах оонньуутугар: кылыыга, куо-
бахха, ыстанада учугэйэ. Хабырыыс бийиэхэ ыйан-кэрдэн биэрэрэ уонна кэлэ-бара
сылдьара. Уксугэр бэйэбит эрэ хаалан улэлиирбит.
Одо сааспыт аан дойдуну атыйахтыы аймаабыт алдьархайдаах ыар сэрии кэмигэр
ааспыт буолан, кыамматтарга, кыраларга кемолейер айыныгас санаалаахпыт. Эгэ
иирсэр, айдаарсар диэни билиэхпит дуо. Бэйэбит икки ардыгар сурдээх эйэлээх-
пит. Ол ийин уйэ аггаара ааспытын кэннэ, саныы ахта, суруйа олордодум. Били­
гин бииргэ оонньообут, улэлээбит бэйэм саастыылаахтарбыттан Карамзин Гоша-
Кербет Дьегуер (алаа харахтаада) прокуратурада улэлээбитэ, Троев Кими, Габышева
Нютаны, Готовцева Аняны, Окоемова Дашаны учугэйдик ейдуубун, умнубаппын.
Улэдэ-хамнаска сурдээх кыайыылаах-хотуулаах хойуун уолаттар, кыргыттар этилэр.
Кинилэр бары аатырбыт Таргылдьыма эбэ коне ньуурдаах кырдалыгар улэлии хаал-
быттара, мин олох долгунугар охсуллан чысхааннаах-дьыбардаах Муома Чыыста-
йын булбутум номнуо биэс уон сыл аайа одуста. Эчи кун-дьыл аайара тургэнин.
Кырдьадастар этэллэринии, «кийи олодо туннугунэн чыычаах элэс гына аайарын
курдук». Ити курдук, кэлин улам тэйсэн, ардыбыт атан, бэйэ-бэйэбитин умнуйан
кэбистибит. Билигин мин одо саайым додотторун дьылдаларын билбэппин, ол эрээ-

Ада дойду Улуу сэриитин сылларыгар 213