Page 210 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-с логей_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

быттара. Кинилэр дьарамай санныларыгар сэрии саданаады ыар улэ суктэриллибитэ.
Ону тэнэ одолорго туох да чэпчэтии суода, улахан дьону кытта тэнтгэ сэрии туох баар
ыарахаттарын уллэстибиппит, угустэр тулуйбакка елбуттэрэ.
Сэрии сыллара сут-кураан аргыстаммыттара. Ханна эрэ кыра да куох быктадына, тута
айына кубарыччы сиэн кэбийэрэ. Айынаны утары одо-дьахтар туруммута. 1 миэтэрэ
дирин'нээх, 60 см кэтитгээх траншеяны хайарбытын билигин да ейдуубун. Ол да буоллар,
бу улэ туйата олох кыра этэ. Сэрии садаланаатын кытта карточнай систиэмэ садаламмыта,
ол курдук биир улэйиккэ 400 гр. килиэп, иитимньигэ — 300 гр. быйыллыбьгга. Бу систиэ­
мэ холкуостаахтарга тардаммата, инньэ гынан тыада ордук элбэх кийи елбутэ.
Сут содулун, аччыктаайыны, хайдах эрэ мулуруппут кийи диэн санаанан салай-
таран, 1941 с. Уус Алдан оройуонун Ситэриилээх кэмитиэтэ алтынньы 16 кунугэр
Уураах ылыммыта. Онно сеп тубэйиннэрэн холкуостар салалталарыгар мун-хада
кэлбит балык 5%-нын балыксыттарга биэрэр кеггуллэммитэ. Ол эрээри бу дьайал
биллибэт биричиинэнэн олоххо киирбэтэдэ. Онтон сылтаан балыксыттар кэргэттэ­
рэ эмиэ аччыктаабыттара.
1941 — 1942 сс. ардах олох туспэтэдин кэриэтэ этэ. КиЬи тулуйбат куйаайа турбута.
Дьон эрэ буолбакка, cyehy беде кырыы-кырыытынан елбутэ. Тот кийи аччыктаабы-
ты ейдеебет дииллэрэ кырдьык буолуо, ол садана аччыктаайыны билбэтэх кийи, бу
тыллары сатаан ейдеебете буолуо дии саныыбын. Тейе да аччыктаан елен эрдэллэр,
холкуос суейутун уоран сиир туйунан ким да ейугэр киирбэт этэ. Одолорго ыйга 3
киилэ бурдук бэриллэрэ. Ыйдаады нуормабын тиэрдээри, бурдукпун ууга хаайылаан
сиэтэллэрин ейдуубун. Оссе кун еруу-еруу ымдаан биэрэллэрэ. Лэппиэскэ туйунан
туйээн да баттаппат этибит.
Куйун от улэтин кэнниттэн уерэхпит садаланар, сынньанар эн-ин туйунан ман--
кыбытыгар да одустарбатахпыт. Билигин ейдуурбунэн, уонча чугуун ийити туда
олорон хаайыбытын буйарынар этибит.
Сайын улэ кунэ сарсыарда 5—6 чаастан садаланара. Одолорго кытта улэ кунун
нуормата аадыллара, босхо улэлиирбит. Кыайан улэлээбэт кийи диэн санаада да
суода, ким эрэ бэйэтин кыадынан син биир туту эрэ гынара. Эдьиийбит Кирис-
тиинэ эмиэ кыайан хаампатар да, дьиэ ийигэр барытын он-ороро. Туох баар дьиэ
улэтин олоппоско олорон баран, ону сыдарыта сылдьан толороро, фронтга диэн
ичигэс таггайы тигэрэ, бурдук туораадын ыйыыга диэн суумэрдиирэ. Хараарбыт,
ону кытта ыарыылаах туораахтар ыйыыга барар сиэмэттэн араарыллан туспа куулга
кутуллаллара. Киниэхэ бырааппыт Петя кемелейере. Бу улэ саас кун уйаабытын
кэннэ толоруллара.
Холкуос кыладыапсыга К. К. Дегтярёв (Кэтэриинэ Кестекуунэ) ыйыы сиэмэ-
тин бэйэтэ тиэйэн адалара. Ыйаан Киристиинэдэ туттарара, ыйаан теттеру ылара.
Аймахпыт Алексей Троев (Окчееней) уол, оччолорго 7 эрэ саастаада, улэйиттэргэ
ыйык тайара. Одуйугар кыайан ыттыбакка, ким эмэ кемелейен олордоро, биирдэ да
ыйыгын хойутаппатада.
Тейе да ыарахан буоллар, кыайыыга ким да саарбахтаабат этэ. Сэрии бутэйик
сылларыгар мин Муру орто оскуолатыгар уерэнэр этим. Биир утуе кун дириэктэр-
бит С.К. Дьяконов барыбытын аактабай саалада мунньан баран, кыайыы буолбу-
тун, сэрии буппутун туйунан биллэрдэ! Уерэммэккэ ереебуппут. Ол куну мин олус
учугэйдик ейдуубун, уеруу ерегейе онно этэ!
Иэдээн да кэмнэр кэлэн ааспыттар эбит... Ол садана аччыктаайынтан, тон-он-
хатан, ыарахан улэттэн Саха сирин нэйилиэнньэтиттэн тыылга 65256 кийи елбутэ
диэн архыып матырыйааллара кэпсииллэр. Бу сыыппара кыргыс хонуутугар охтубут
буойуттар ахсааннарынаадар тайыччы улахан.
Сэрии кэнниттэн дьон олодо быдан чэпчээбитэ, ол курдук бары нолуоктартан
босхолообуттара. Ас толуоннара 1947 сылтан суох он-ойуллубуттара, килиэп, куруп-
па, уо.д.а. айылыктар 10% чэпчээбиттэрэ. 1950 с. сыана эбии туспутэ. Ол курдук,
килиэп уонна арыы 30% чэпчээбиттэрэ. Ити курдук, 1951—1952 сс. сыананы чэпчэ­
тии политиката салданан барбыта.

208 III туИумэх