Page 211 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Сэрии кэмигэр холкуоснай демократия тутуйуллубатада. Кыайыы кэнниттэн ол
сыыйа быйыы кеннеруллубутэ. Холкуос устаап балайыанньалара тутуйуллан бар-
быттара. Холкуостаахтар уопсай мунньахтарын быйаарыытынан былааны тайынан
иитиллэн турар суейуну наадада тутталлара кеггуллэммитэ.
Сэрииттэн эргиллэн кэлбит уонна Улэ фронугар сылдьыбыт дьон сайабылыан-
ньа быйыытынан биирдии ынады чаайынайга ылар бырааптаммыттара. Ол курдук,
Улэ фронуттан эргиллэн кэлбит мин абадаларым Дьаакып уонна Олексей Троевтар
биирдии ынады ылбыттара. Хата, сэрии кэнниттэн етг дьыл садаланан, дьон ере
тыынан куус ылалларыгар кеме буолбута. Сэрии кэмигэр уерэххэ нолуок теленер
эбит буолладына, ол сотуллубута. Ол кеметунэн, мин Буетурдуун уонна Еленалыын
орто оскуоланы бутэрэр дьолломмуппут. Дьоммут бийигини уерэттэрэр туйугар
туохтарын да кэрэйбэтэхтэрэ. Идэни талыы тирээн кэлбитигэр адам юридическайга
киир диэбитэ, мин себулэспитим. Билигин ону кэмсиммэппин. Эдьиийим Елена
быраас буолбута. 1956 с. Иркутскай медицинскэй институтун бутэрбитэ. Буетур
историк буолбута, билигин историческай наука доктора, профессор. Улахан уолатта­
ра Ада дойду сэриититтэн этэнтгэ ордон кэлэн, Лэгэнтэй — милицияда, Ньукулай —
кинофикацияда улэлээбиттэрэ.
Ол саданаады улэ урдук кердеруутун мэтээлэ «Ада дойду сэриитин 1941—1945 сс.
килбиэннээх улэтин ийин» этэ. Маннык мэтээлинэн бийиги адабыт, абадаларбыт
Олексей уонна Дьаакып надараадаламмыттара. Сэрии кэнниттэн «Ийэ мэтээлэ»
I истиэпэннээх мэтээлинэн ийэбит бэлиэтэммитэ. Кини 25 солкуобай биэнсийэ-
ни ылара уонна тодо билигин улэлээбэтим кэннэ бачча элбэх харчыны биэрэллэ-
рий диирэ.
Ол садана, кийи ейдеебет быйыылара тахсаллара. Кэлин бийиги харахпыт да-
лыгар киирбит докумуоммут быйыытынан, Саха АССР Норуотун комиссардарын
Сэбиэтин 1945 с. баладан ыйын кунунээди кистэлэтг докумуонугар этиллэринэн,
«Якутторг» 1-кы №-дээх остолобуойун туох баар малын-салын кытта барытын
Совнаркомн'а бэриллэр диэн ыйыллыбыт. «Наркомторг быыстала суох сабыылаах
остолобуойу наадалаах бородууктанан хааччыйыахтаах» диэн суруллубут. Маны
тайынан, сэбиэскэй уонна партийнай органнар улэйиттэрин литернэй остолобуойу-
нан хааччыйарга диэн бу сурук эбээйинэстээбит. Мантан кестерунэн, ол да садана
уейэ былааска турааччылар хайан да бэйэлэрин иннилэрин умнубатахтар эбит.
Маны боростуой норуот хантан билээхтиэй? Онноодор сэрииттэн эчэйэн кэлбиттэр
маннык чэпчэтиинэн туйамматахтара.
Ити курдук сэрии саданаады аас-туор олох мин ейбер хатанан хаалбытын
сырдата сатаатым. Ол саданаады дьон ейе-санаата, дьулуура барыта одолоругар,
кэнэдэски ыччакка содотох нэйилиэстибэни — улэдэ дьулууру, дьон'гго-сэргэдэ
кийилии сыйыаны хаалларбыттара. Оччотооду сэрии сылларын одолоро, билигин
70-нарын ааспыт дьон, уксулэрэ елен-тононон бутэн эрэллэр. Сорох-сорохтор,
онноодор, «Улэ бэтэрээнэ» да буолбатахтара. Дьиггэр, бары да тыыл бэтэрээннэ-
рэ дэниэхтэрин сеп этэ. Ореспуубулукэбит салалтата маны барытын учуоттуо, бу
тэн'э суох балайыанньаны кеннеруе диэн эрэниэди бадарыллар. Кыайыы туйугар
улэлээбиттэрэ-хамсаабыттара таах хаалыа суохтаах диэн бигэ эрэллээхпин.
Н.С.Троев,
СР утуелээх lopuha, СР Урдуку Суутун
отставкаца олорор судьуйата
2014 с.

Айыныыны эрэйбэт балайыанньа буолбута

Бийиги тереебут сайылыкпыт Таргылдьыма икки ардынаады солоойунтга баар.
Сэрии сылын одолоро «ону кыайбаппыт, маны кыайбаппыт» диэн аккаас-
таммакка, сааспытыттан тутулуга суох туту кыайарбытынан холкуос улэтигэр

Ада дойду Улуу сэриитин сылларыгар 209