Page 37 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

НЭЬИЛИЭК ТЭРИЛЛИИТЭ

Нэйилиэктэр 1820 сылтан ыла Саха сиригэр барытыгар административна!! еди­
ница быйыытынан баар буолбуттара. Оссе XVIII уйэдэ сорох волостар нэйилиэктэр
диэн ааттанар буолбуттара. 1760 сылтан садалаан, маьгнайгы ясачнай комиссия яса-
гы телееччулэр испиийэктэрин онорор кэмнэригэр, чиновниктар Саха сирин киэн
киэлитин устун уйуннук айаннаабыттара, олохтоох омуктар ахсааннарын быйааран,
тейе туйээн хомуллуохтаадын аадан тайаарбыттара. Кинээстэр, чиновниктар хо-
нон аайар сирдэрин канцелярия^ анаан бэлэмнииллэрэ. Ол сир — хонук сиринэн
ааттанара. Ону нууччалар «ночлег» дииллэрэ. Сахалар бу тылы бэйэлэригэр сеп
тубэйиннэрэн, «нэйилиэк» диэн ааттаабыттара.
1828 с. Бородон улууйа 12 нэйилиэктээх этэ. Ф.Г.Сафронов суруйарынан
нэйилиэктэр бу ахсааннара сунньунэн хамсаабакка, революция буолуор диэри
турбуттар. Ити сылга Бородой маннык нэйилиэктэрдээдэ: Легей, Хоро, Сабарай,
Бородой, Сынаах, I, II Суоттулар, Сайылыкаан, Уейээнтги, Алларааьгн'ы Олтехтер,
Бэрт Ууйа, Курбуйах, Ойуун Ууйа.
Нэйилиэк аатын уларытар кеггул этэ. Ойуун Ууйун нэйилиэгин ада ууйун
байылыктара 1864 с. бэйэлэрин старосталарыгар Иван Васильевка нэйилиэк аатын
уларытан, II Легей диэн ааттанарын ситийэригэр сорудахтаабыттара. Манна этил-
лэринэн, сахалар ойууну билинэр кэмнэрэ ааспытынан сибээстээн, нэйилиэккэ
II Легей диэн ааты иггэрэр наадатын дакаастаабыттар. Сурук бутэйигэр чаччыына
Степан Дегтярёв, Петр Троев, Степан Троев илии баттаабыттар. Саха сиринээди
земскэй суут ити дьыл муус устар 7 кунугэр нэйилиэк аатын уларытар туйунан
И.Васильев суругун ылан баран, нолуогу телуур олохтоохтор ус гыммыт иккититтэн
кырата суох ахсааннаахтара илии баттаабыт кердейуу суруктарын кердеебуттэрэ. Бу
модьуйуу толоруллубута. 1866 с. ыла онойуллубут дьыалаларга II Легей диэн суру-
йан барбыттар. Мантан антах нэйилиэк Ойуун Ууйа диэн ааттаммат буолбута.
Нэйилиэк ыаллара Саха сирин XVII уйэтээди историятыгар кнэнтшк биллибит
Бородоттор байылыктара Легей Тойон олорон ааспыт Таргылдьыматыгар уонна ки­
нини туда тарданан сытар алаастарга олороллоро. Кинилэр Легей Тойон Саха сирэ
нуучча государствотыгар киирэр кэмигэр ханнык политиканы ыыппытын, туох суо-
лу бэйэтин норуотугар тутуйуннарбытын билэллэригэр кийи саарбадалыыра суох.
Бородоттор байылыктара бэйэтэ буойун кийи этэ. Ол да буоллар, сана кэлбит дьон
кыргыска туттар сэптэрэ-сэбиргэллэрэ уйулуччу куустээдин, буорадынан эстэр саа-
ны утары унуунэн, батайынан, ох саанан сэбилэммит сахалар утарсан кыайбатта-
рын ейдеебутэ.
Бийиги ебугэлэрбит ада уустарынан дьиэ-уот туттунан, билинтги Тулуна тула-
тынаады алаастарга, Байдыма, Ойем урэхтэринэн, Бээрийэнэн уонна Танда сорох
алаастарынан тарданан, бутуннуутэ 643 кийи олорбуттар эбит, олортон 320 эр кийи,
323 дьахтар.
Тутум адатын ууйугар байыйар угустэрэ Сергеевтэр, Куурэдэ — Троевтар, Байды­
мада — Дегтяревтар, Танда адатын ууйугар — Охлопковтар этилэр.
Нэйилиэктэр тэриллиилэригэр тейе элбэх нэйилиэнньэлээдиттэн керен салалта
сири аныыра. II Легейдер бас билэр сирдэрэ ыаллыы нэйилиэктэр сирдэринээдэр
кыра этэ. Кини олохтоохторун да ахсаана олус элбэдэ суода. 1897 с. хайаайыстыба
байылыктарын испиийэгин кердеххе, II Легейге 123 ыал баар эбит. Тутум адатын
ууйа 30 хайаайыстыбалаада. Кинилэр Булгунньахтаахха, Хайалаахха, Синньигэскэ,
Хандаайыга, Дьабыдьада, Балыктаахха, Хаарылаахха, Уйун Сыйыыга, Нуоналыкы-
га, Тыымпаайыга, Самыттайга уо.д.а. алаастарга тарданан, сорох алаастарга хас да
ыаллар олорбуттар.
Байдыма адатын ууйугар 36 ыал киирэрэ. Бу дьонтго Хаптана курдук улахан
алаастар суохтар эбит. Ол ийин, салалта аймахтыы дьонтго бэйэ-бэйэлэриттэн чугас
алаастары биэртэлээбит. Игнатий Аржаков, Гаврил, Николай, Фёдор, Петр, Алексей
Дегтярёвтар Сыалдьа Хаалбыт, Урайалаах, Боруулаах, Халгый, Тойон Уйалаах диэн

Былыргыны сэгэтэн кердеххе 35