Page 57 - Они защищали Ленинград

да суоҕа. Биир да киинэни көрө иликпин. тик хардьыгыныыр. Биһигини кытта бииргэ
Киһи күлүөх, соҕотох сиидэс платьенан
сылдьабын. Мин иккис потокка экзамеммын
9 кыыһы кытта туттардым. Кинилэртэн ба-
рыларыттан бастаан иһэбин. Мин санаабар,
эһиги мин центрга үөрэнэ барарбыттан
үөрүөх тустааххыт. Эһиэхэ улахан дьол ти-
гистэ. Итинэн киэҥ туттаргыт сөптөөх буо-
луо дии саныыбын”.
Оттон бу тиийэн баран ыыппыт суруга:
“Атырдьах ыйын 31 күнүгэр киэһэ 6-7 чаас
саҕана Ленинград буоругар үктэннибит. Во-
кзалга биһигини урут тиийбит саха студент
уола көрүстэ. Атын сиртэн кэлбит оҕолор
биһиги тоҥ эти сиирбитин билэллэр эбит.
Биһигини яблоканан, виноградынан о.д.а.
астарынан күндүлүү сатаатылар. Наһаа сай-
дыылаахтар. Кинилэргэ тэҥнээтэххэ,
биһиги тугу да билбэт эбиппит. Ол гынан
баран, мин итинтэн туохтан да сана-
арҕаабаппын. Үөрэхпэр эрэ үчүгэйдик
үөрэммит киһи диэн санаалаахпын. Биир
хоско алтыа буолан олоробут: еврейка, нем-
ка, биһиги уонна нууччалар. Бэһис мэндиэ-
мэҥҥэ төттөрү таары тиэстэр ыарахан
эбит...”
Саха оҕолорун Ленинградтааҕы олохторо
ити курдук саҕаламмыт. Кинилэр суолла-
рыгар күөх от тэлгэммэтэх, элбэх астаах
остуол тардыллыбатах. Ол эрээри үчүгэй-
дик үөрэнэн, билиини-көрүүнү ылан, саха
искусствота сайдарыгар бэйэ-тус кылаатын
киллэрэр ыра санаа бары ыарахаттары,
мэһэйдэри киэр илгибит. Таня үөрэҕин бас-
такы күннэриттэн билиини иҥэринэргэ
дьулуспут. Ол туһунан 1940 сыл сэтинньи
8 күнүнээҕи суругуттан ааҕабыт: "Биһиги
билигин харчыбытынан быстан олоробут.
Ленинград эриэккэстэрин, ордук дыбарыас-
тары, музейдары о.д.а. көрүөххэ наада.
Аһыырбытыгар харчыбыт суох буолан, кыт-
тыһан боччуктанабыт...”
Оттон бу Таня учуутала С.М. Городецкая
ыыппыт суруга: “Таня үөрэҕэр туйгун си-
тиһиилэрдээх, бэйэтин бэрээдэгэ үчүгэй,
олус дьоҕурдаах кыыс. Киниттэн үчүгэй ар-
тистка тахсыа диэн эрэнэбин...”
Өлөр өлүү ыар тыына сэрии инниттэн
биллэн барбыта. 1941 сыл кулун тутар 7
күнүгэр Тима Саморцев тыҥатынан ыалдь-
ан өлбүт. Кинини Таня көрбүт-харайбыт,
ыарыылаабыт. Бэс ыйын 22 күнэ. Киһи-ай-
маҕы харах уутунан сууннарбыт кырыыста-
ах күн. Ол хара сарсыарда туһунан К.В.
Гаврильева дневнигэр суруйбут: “Сарсыар-
да 6 чаас саҕана студеннар атахтарын
тыаһыттан, саҥаларыттан уһуктан кэллим.
Аан бастаан өйдөөбүтүм диэн, хоспут
иһинээҕи репродукторбыт хабарҕатын ыга
туттарбыт киһи курдук иһиллэр-иһиллибэт-
- 5 3 -
олорор еврей кыыһа Сарра ытыы-ытыы
төттөрү-таары сүүрэкэлиир. 4 чааска Совет-
скай Союзка фашист сэриитэ сэрэтиитэ еу-
ох саба түспүт! Өстөөх авиацията Каунас,
Житомир, Одесса, Киев, Севастополь куо-
раттары буомбалаата! Сэрии! Сэрии! Сэ-
рии! Ким да тугу да саҥарбат. Хаһан эмит
уу баһыллыбыт харахтарбытынан бэйэ-бэй-
эбитин туохтан эрэ симиттибиттии көрсөн
ааһабыт..”
Ити араллааннаах күннэргэ студеннар
үөрэнэ сылдьыбыттара. Зачеттары уонна
экзаменнары салгыы туттарбыттара. От ый-
ын 17 күнүттэн аһы-үөлү карточканан биэ-
рии олохтоммута. Сэтинньи ый ортотун ди-
экиттэн килиэп күннээҕи нуормата биир
киһиэхэ 125 грамм буолбута. Таня мөлтөх
доруобуйалаах да буоллар, бу күүрээннээх
күннэргэ ханна баҕарар, туохха барытыгар
инники буоларга кыһаллара. Дьиэ үрдүгэр
тахсан дьуһуурунайдыыра, уоту умуруорса-
ра, бомбоубежищеҕа кыра оҕолору харайса-
ра, госпиталларга концертарга кыттара.
“...Кыргыттар бары хайдах эрэ ииннилэр-
хаттылар, ыалдьаллар. Биһиги ортобутуттан
элбэхпит тыыннаах орпото буолуо...” Бу ки-
ни бүтэһик суруктарыттан биирдэстэрэ. От-
тон кини бүтэһик экзаменыгар көстүүм кэ-
тэн баран, Джульетта ариятын, сирэйэ-ха-
раҕа, илиитэ-атаҕа иһэн хаалан баран, ис
иһиттэн имэҥнээхтик ыллаан дьону
сөхтөрбүт. Арияны толорооччу актерскай
өттүнэн үрдүк бэлэмнээҕин бэлиэтээбиттэр.
Арааһы барытын көрбүт аарыма профессор-
дар кини толорор кэмигэр оҕолуу ытаспыт-
тар. Таня Монастырева ол курдук имэҥнэ-
эхтик, иччилээхтик бүтэһик төгүлүн сүктэ-
риллибит оруолун оонньообут, тардыспыт
сценатыгар тахсыбыт.
“1942 сыл, олунньу. Биһиги ынырыктаах
сэрии амырыыннаах күннэрин иккис сиэр-
тибэтин кытта быраһаайдастыбыт. Таптал-
лаах дьүөгэбит, кырасаабыссабыт, куруутун
күлэ-оонньуу, үөрэ-көтө сылдьар идэлээх
күндү табаарыспыт Таня Монастырева күн
сириттэн матта. Тася өлөрүгэр даҕаны са-
наатын түһэрбэккэ барда. Бэҕэһээҥҥэ диэ-
ри ыллыы, тиэхэлээх тыллары этэ сыппы-
та. Кини Вера Павлова уонна Таня Ядри-
хинская илиилэрин үрдүгэр өллө...”
(К.В. Гаврильева дневнигиттэн).
Таня ийэтэ Прасковья Иннокентьевна
кыыһын туһунан бу курдук кэпсиирэ: “Та-
ня оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэнэрэ. Олус то-
лоругас этэ. Мэлдьи элбэх доҕоттордоох бу-
олара. Комсомолга киирээт, бэйэтигэр уон-
на табаарыстарыгар ирдэбилэ улааппыта”.
Ити курдук ыраах Нева өрүс биэрэгэр
Өлүөнэ өрүс кыыһа тиийэн, сырдык тыына