Page 91 - Они защищали Ленинград
P. 91
диэн Восток Золота артыалыгар тон сытарбын билэн, команди-
көмүс сууйааччынан үлэлии сы- рым хараҥа буолбутун кэннэ кэ-
рыттахпына 1942 сыл бэс ый- рийэ сылдьан санбатка ыыппыта.
ыгар армияҕа ыҥырыллан Үөһээ 1943 с. кулун тутар ыйга гос-
Бүлүү оройуонуттан атаарбытта- питальга эмтэнэн үтүөрбүтүм
ра. Бастаан Иркутскай куорат кэннэ Ленинград куораты блока-
таһыгар Мальта диэн станцияҕа даттан босхолуурга соруктаах
балтараа ый үөрэппиттэрэ, он- байыаннай чаас састаабыгар
тон Сталинградскай фроҥҥа киллэрбиттэрэ, 4-с узкоколейнай
ананан ардыгар кыра тохтобул- тимир суол батальонугар путеец
лаах поеһынан айаннаан сэрии дэнэн Ленинградка айаннаан
буола турар сиригэр чугаһаабып- тиийиибитигэр куорат өссө бло-
пыт. Салгыы барыахтаах тимир кадаҕа олороро. Иннибитигэр
суолбутун өстөөх самолеттара аҕай, тиийбит сирбитигэр улахан
бомбалаан, сатыы биэс хонук ай- И.Н. Михайлов кыргыһыы буолбут этэ. Блокада
аннаан Сталинградка тиийбип- аҕыс километрдаах сиринэн тоҕу
пит. Ити 1942 сыл балаҕан ыйын бүтүүтэ көтүлүннэ диэбиттэрэ, ити биһигини блока-
этэ. 695-с стрелковай полка састаабыгар ки- да иһигэр киллэрэр соруктаах оҥоһуллубут
ирсэн аан бастаан куорат кытыытыгар ту- быһыылааҕа.
рар үрдэли хайаан да өстөөхтөн былдьаан Куораты көмүскүүр инники кирбиигэ
ылар сорудахтаах кыргыһыыга киирсиби- сынньана тахсар чааһы солбуйтара биһиги-
тим. Урут элбэхтик сэриилэспит сирдэрэ ни киллэрбиттэрэ, ити кэмҥэ биһиги сэри-
быһыылааҕа, үрдэл аатын Малай Курган илэрбит блокаданы тоҕу көтүүгэ бэлэмнэ-
диэбиттэрэ. ниилэрин үгэнэ эбит этэ. Хабыр хап-
Немецтэр үөһэттэн ытыска уурбут курдук сыһыылардаах, хаанынан сиһиктэһиилээх
көрө сытар буоланнар элбэх пулемет, авто- хардары-таары киирсиилэр бара тураллара.
мат уотунан сабыта биэрэн биһигини сир- 1944 сыл тохсунньутугар блокаданы тоҕу
тэн өҥдөппөттөрө. Инники диэки киириҥ көтөр туһунан байыаннай бирикээһи аах-
диэн бирикээс кытаанах этэ, онон чугуйуу пыттара. Артиллерия үлэлээбитэ, самолет-
көҥүллэммэтэ. Ол сыттахпытына өстөөх 4 тар биһиги үрдүбүтүнэн ааһан өстөөх
самолета кэлэн биһиги үрдүбүтүгэр бомба- бөҕөргөтүүтүн бомбалаабыттара. Танкалар
ны тамнаабыттара уонна пулеметунан ыты- кэннилэриттэн биһигини киллэрбиттэрэ.
алаабыттара. Ити уот холорук бэрт элбэх Өстөөх уолуйбут чинчитэ биллибэтэҕэ,
киһини суох оҥорбута. Эбии күүс кэлэн эл- биһигини ардах буулдьанан, быыһа суох
бэх сүтүктээх үрдэли кэлин ылбыппыт. ытыалыыр орудиелар снарядтарынан
Өстөөх окуопаларыгар арыый тыын ыл- көрсүбүтэ. Кимэн киирии бөтө-бөтө
быппыт кэннэ, салгыы атаакаҕа киллэрбит- салҕанара. Ол киириигэ, мин ротабыттан
тэрэ. Окуопаттан саҥа тахсан иһэн уончаны кыайбат буолан ордубуппутун, си-
бүлгүммэр табыллан төттөрү сууллубутум, биэһэй байыаннай чааска холбообуттара.
ити бириэмэҕэ чугас сыппыт дойдум киһитэ Ити курдук сороҕор бомба, снаряд дэлби
Иванов Александр көрөн өй-мэй сыттахпы- тэбэр тыаһыттан дөйөн хаалан аттыбар сэ-
на быраһаайдаһан ааспыта, ол кэннэ кини- риилэһэ сылдьар дьонум тугу гыналларын
ни күн бүгүнүгэр диэри хайдах дьылҕалам- үтүктэн, сыылыннахтарына сыылсан уонтан
мытын билбэккэ сылдьыбытым. 1987 с. сэ- тахса хонукка инники кирбииттэн тахсы-
тинньи 10 күнүгэр “Кыым” хаһыакка мили- бакка сэриилэспитим. Хараҥардаҕына, кик-
ция күнүгэр кини туһунан бэчээттэммитин сибит курдук, халлаан хайдарынан буола
көрөн билбитим. Мин ити араанньыбынан турбут тыас-уус икки өттүттэн ньим бара-
бэрт өр бириэмэҕэ госпитальга сытан эмтэ- ра. Оччоҕо өлөрдүү сылайбыт дьон, хара-
нэн үтүөрбүтүм. былтан ураты, сынньана түһэрбит.
1943 с. саҥатыгар үтүөрбүт хас да Кэлин биһигини тимир суолу тутууга бы-
киһини ханнык эрэ байыаннай чааска хол- рахпыттара. Куорат аһылыга суох кэриэтэ
боон Харьков куорат таһыгар бырахпытта- олороро. 17 түүн устата үлэлээбиппит кэн-
ра. Инники кирбиигэ киириэхпит иннинэ нэ 35 км усталаах суолу туттугут диэбит-
хас да киһини комсомолга ылбыттара, ол тэрэ. Өстөөх самолеттара күнүһүн тутуллу-
гынан баран билиэппитин биэрбэтэхтэрэ. бут суолу кэлэн бомбалыыллара, ону
Солбуйар чаас кэлбэккэ үс хонугу быһа ин- түүнүн хаттаан тутарбыт.
ники кирбиигэ охсуспуппут. Саас этэ, ардах Ити кэнниттэн биһигини Нарва куорат
бөҕө түһэрэ, окуопаларбыт уунан туолбут- таһыгар эмиэ тимир суол оҥоһуутугар бы-
тара. Өстөөх быгыахтыыр түгэн биэрбэт рахпыттара. Ити суол оҥоһуутугар олус
этэ, үһүс сууккабар икки өттүбэр ойоҕосто- эрэйдэммиппит, немецтэр атаакалыы турал-
- 8 7 -
