Page 79 - Они защищали Москву

"КАТЮ ШАНЫ" ыстаннаран хаалаллар эбит. Биир ытыыга 4-6,
АРАБГАЧЧЫЛААЧЧЫ
рто дойдуга са-
О таан даданы
коне, судургу уонна
утуе майгылаах-сигили-
лээх, дьонно этэллэри-
нэн, "Дыгын одото"
дьоннор барахсаттар
уескээн-тереен, олох
олорон аайаллар. Биир
оннук кийинэн урукку-
та Чурапчы оройуонун
(билигин Чурапчы
улууйун) Толей нэйи-
лиэгитгтэн теруттээх Ада дойду Улуу сэриитин
актыыбынай кыттыылаада, икки орден, угус
бойобуой мэтээллэр кавалердара, кэлин эйэлээх
олоххо эргиллэн баран, дойдутугар кэлэн улэлэ-
эн-хамсаан милиция майора буолбут Петров
Николай Афанасьевич, норуокка ааттыыллары-
нан "Байаарынай Бетуруеп" туйунан Кыайыы
кунунэн сибээстээн кэпсиэхпин бадардым.
1942 сыллаахха бэс ыйын 24 кунугэр 19 саас-
таах Ньукулай уол Чурапчы байыаннай комис-
сариатыттан бэбиэскэ тутан немецкэй фашис­
тары утары кыргыБыыга барбыта. Кууйун-
уодун угэнигэр сылдьар, сырыыны-айаны, улэ-
ни-хамнайы кыайар беде эдэр киБи итини ба-
рытын уерэ-кете ытык иэБин голоруохтаадын
курдук ылыммыта.
Саха уола ити сайын Москва аттынаады Зве­
нигород куорат таБыгар 585 №-дээх стрелковай
полкада сулууспатын садалаабыта. Оччолорго
7 кылаас уерэхтээх буолан, ый анаарын курдук
кэмнэ 14 №-дээх технической биригээдэдэ кур-
саннаппыттара. Бу кэмнэ "сэрии танаратынан"
аатырбыт "Катюшалары" онорор чып кистэлэн
собуоту харабылласпы га. Курсун ситийиилээхтик
бутэрэн, химик-сапер идэтин ылбыта уонна сал-
гыы анал бойобуой химическэй массыына меха-
ник-водителинэн сулууспалаабыта. Кинилэр су-
лууспалыыр 6-с технической биригээдолорэ ки­
мэн киирэр армия 537-с минометнай полкатын
састаабыгар киирсэрэ.
"Катюша" диэн аатынан оччолорго киэнник
биллибит реактивнай установкалары арыаллаан
БХМ (бойобуой химическэй массыына) коман­
дира. сержант Николай Петров 1943 сыл алта
ыйын устата бэрт улахан бойобуой операцияла-
ры ааспыта. Николай Афанасьевич бэйэтэ кэп-
сээбитинэн реактивнай снарядтары уотунан
уйуурар "Катюшалар" фронт инники кирбиити-
гэр ыкса киирбокколэр арыы тыалар, хойуу та-
лахтаах урдэллэр кэтэхтэригэр эбэтэр эрдэттэн
анаан маскировкаламмыт окуопалартан, хахха-
лар кэннилэриттэн ытыалаан субурутан баран,
75
ардыгар 10 "Катюша” массыыналара кэккэлэйэ
туран сир дьигиБийиэр, от-мас хамсыар диэри
уотунан куБуурдаллара диэн кэпсиир буолара
ити абытайдаах сэриигэ, киинэдэ эрэ- керер
буолбакка, бэйэтинэн сылдьыбыт уонна кербут
сэрииБит. Дьэ, ити эрэ кэнниттэн кинилэр,
атыннык эттэххэ химиктэр улэлэрэ садаланара.
Ол эбэтэр реактивнай минометтар сылдьыбыт
суолларын дезактивация онорон суох гыналлар
эбит.
Ардыгар итинник ытыылар буола турдахта-
рына, немец истребителлэрэ халлаанна
кейуннэхтэринэ Ньукулайдаах пулеметунан,
стрелковай сэрии сэбинэн ытыалаан теттеру
кыйдыыр уонна буруонан, химическэй вещест-
воларынан буруонан хахханы он ортууллар эбит.
"Катюшалары" итинник кемускээн, 537 реак­
тивнай минометнай полк сэриийиттэрэ биир да
массыына эмсэдэлээйинин, алдьаныытын, не­
мецтэр тейе даданы сойуолаБалларын иБин,
таБаарбатахтара.
Николай Петров 1944 сыллаахха Калинин
куоракка бойобуой массыына водителлэрин бэ-
лэмниир техническэй училищеда сэриилэБэр
армияда кадрдары бэлэмниир улэдэ
кеБеруллэр. Ити кэмнэргэ киниэхэ сержант
званиетын инэрэллэр уонна идэтигэр чулуу
специалист быБыытынан сыаналанар буолар.
Ол сырыттадына Калининскай фронна бойо­
буой сорудады ситийиилээхтик толорбутун
ийин "Хорсунун ийин" мэтээлинэн надараада-
лаабыттара.
Ол туйунан ыйыттахха сэмэй мунугаан: "Бу
диэммин чуолкай туох хорсун быйыыны онор-
буппун ейдеебеппун. Арай биир ханнык эрэ дэ-
риэбинэ тайыгар мин экипайым биир истреби­
тель самолету суулларбыта. Ол самолет аттыбы-
тыгар охтон, дэлби ыстаммытыттан мин конту­
зия ылбытым. Араайа, ол ийин буоллада дуу", -
диэн ахтан айарбыттаада. Николай Афанасьевич
Кыайыы кунун Калинин куоракка керсубутэ.
Ити туйунан кини бэркэ диэн долгуйан кэп­
сиир буолара. Сэрии кэнниттэн ессе икки сыл
сулууспалаан, эдэр байыастары уерэтийэн ба­
ран, 1947 сыллаахха саас ахтылданнаах Чурап-
чытыгар теннен кэлбитэ.
БиБиги келуенэ дьон билэрбитинэн кини
саайын тухары биир оройуонна. Чурапчыга,
байаарынай инспекторынан улэлээбитэ. Ити
улэдэ урут оройуонна содотох кийи улэлиир
буолара. Билигин кэлэн аадан кердеххе, 37-38
сыл устата салгыбакка улэлээбит эбит. Ол ийин
даданы "Николай Афанасьевийы Чурапчыга
одотуттан одонньоругар тиийэ "Байаарынай
Бетуруебунэн" атыннык ааттаабаттар этэ. Били,
"Бартыйаан Дьегуерэп" диэн республикада
киэн ник сурадырбыт легендарнай герой курдук
Николай Афанасьевич дойдутугар эмиэ леген­
дарнай кийи этэ.