Page 84 - Они защищали Сталинград
P. 84
туспа разведкалыыр рота байыаһа /99-с стрелковай Г.Г. Тимофеев үһүөн эргиллибиттэрэ, көмүс уҥуох-
дивизия/ эмиэ бааллара. тара дойдуларыгар көтөҕүллүбүтэ.
Артиллерист Г.Д. Протодьяконов туһунан Саха Сержант Г.Н. Лобанов Сталинград оборонаты-
Республикатын бэчээтигэр киэҥник суруллубута. гар үс төгүл өстөөх буулдьатыттан бааһырбыта. Ки-
Сталинградка маҥнайгы “Хорсунун иһин” меда- ни 1942 сыл атырдьах ыйын 14 күнүгэр авиабомба
лын ылбыт докумуонугар этиллэр: “1943 сыл тох- бытархайа уҥа саннын эчэтэн, кыргыһыы толо-
сунньу 16 күнүгэр 102-с үрдэл иһин кыргыһыыга онуттан туораабыта. Григорий Прокопьевич 918-с
Протодьяконов штурмалыыр бөлөҕү салайда. туспа сибээс батальонугар /399-с стрелковай диви-
Өстөөх блиндаһыгар урутаан киирэн 3 гитлеровеһы зия/ 1942 сыл олунньу 3 күнүттэн ахсынньы 20
өлөрдө, биир саллааты билиэн ылла. Ылбыт үрдэ- күнүгэр диэри сулууспалаабыта.
лигэр бөҕөргөтүнэн өстөөх үс төгүл утары атаака- Слепцов Иннокентий Васильевич, гвардия ря-
тын төттөрү оҕуста”. Хотугу Донецк Голая Долина довойа /Мэҥэ-Хаҥалас, Моорук нэһилиэгэ,
дэриэбинэтигэр өстөөх СС “Мертвая голова” диви- Бүтэйдээх бөһүөлэгэ/ 1965 сыл ыам ыйын 6-7
зията "тигр" танкалары аан бастаан туттубута. Лей- күннэринээҕи ахтыыта: "...Мин төрөөбүт дойдубар
тенант Шуклин командирдаах противотанковай ба- бухгалтердыы олорон, 1942 сыл бэс ыйыгар
тарея бу ыар кыргыһыыга өстөөх 30 танкатыттан 20- ыҥырыллыбытым. Биһиги Челябинскэй уобалас
тин алдьаппыта. Батарея орудиеларын өстөөх тан- Чебаркуль оройуонугар бэлэмнэниини барбыппыт.
калара үлтү ыппыттара, бэйэлэрин "өтүүктээбиттэ- Онно сахалар элбэх этибит”.
рэ". Шуклин Протодьяконовтыын иккиэйэҕин эрэ И.В. Слепцов сулууспалаабыт чааһын, 41-с
хаалан баран салгыы кыргыһа сылдьан өлбүтэ. От- гвардейскай стрелковай дивизия 122-с, 124-суонна
126-с гвардейскай стрелковай полкалар байыастара
тон Протодьяконов санныгар бааһыран, контузия-
Антонов Егор Иннокентьевич — Амма, Амма-На-
ланан госпитальга киирбитэ.
ахара нэһилиэгэ, Аммосов Николай Егорович —
Окороков Иван Иванович /Амма оройуона Ам-
Ньурба, Дмитриев Ион Петрович — Бүлүү куората,
ма сэлиэнньэтэ, 1970 сыл олунньу 19 күнүнээҕи ах-
Захаров Иннокентий Васильевич — Таатта, Сиэл-
тыыта/: "...Мин 1940 сыллаахха Саха национальнай
лээх нэһилиэгэ, Игнатьев Василий Егорович-
байыаннай оскуолатыгар киирбитим. Манна бары-
Бүлүү, Өргүөт /Арыылаах/, Карих Михаил Павло-
та байыаннай этэ: бэрээдэк уонна эрчиллии! Онтон
вич — Ленскэй оройуона, Карпов Александр Афа-
Забайкальскай байыаннай уокурук территорияты-
насьевич — Мэҥэ-Хаҥалас, Дьабыыл, Дьячков-
гар көһөрбүттэрэ.
скай Иосиф Николаевич — Амма, Абаҕа нэһилиэ-
1942 сыл үүммүтэ. Биһиги поеһынан Москва
гэ, ини-бии Онуфриев Евсей уонна Гавриил Петро-
диэки айаннаабыппыт. Өр-өтөр буолбатахпыт, по-
вичтар — Амма, Бөтүн сельсовета, Петров Василий
езпыт Москваттан соҕуруу-илин диэки айаннаабы-
Сергеевич — Мэҥэ-Хаҥалас, Хара нэһилиэгэ уон-
та. Саллааттар сүрэхтэрэ сэрэйбитэ: "Сталинград
на да атыттар, 1942 сыл атырдьах, от уонна балаҕан
туһаайыытынан баран эрэбит!". Биһиги поезд сал-
ыйдарыгар Сталинград ытык сиригэр хорсуннар
гыы барбат буолбутунан, 20-чэ көс сири сатыылаа-
өлүүлэринэн охтубуттара, онтон ахсааннаахтара
быппыт. Дон өрүһүтуораабыппыт. Өстөөх самолет-
бааһыран эргиллибиттэрэ.
тарын бомбалааһыннарыгар түбэһитэлээбиппит.
Саха сирин саллааттара Сталинградтааҕы кыр-
Аара Амма киһитин Лобанов Григорий Прокопье-
гыһыы бары фроннарыгар тус-туспа чаастарга
виһы көрсүбүтүм.
тарҕатыллыбыттара. 1942 сыл атырдьах уонна ба-
...Калач дэриэбинэни өстөөх ылбыт этэ. Ыам
лаҕан ыйдарыгар сүүһүнэн киһи тиийээт, сэрии уо-
ыйын бүтүүтэ буолуо, онно тиийбиппит. Биһиги ар-
тугар киирбиттэрэ.
тиллериябыт ньиргийбитэ, онон халлаанынан
...Сталинград куорат өһөх хара буруонан буду-
өстөөх самолеттара сэдэхсийбиттэрэ. Күн аайы сэ- луйан, ыаһырбыт халлааҥҥа киһи кутун-сүрүн бат-
риилэһэрбит, син утарсан көрөрбүт. Кэлин бирикэ- тыыра. Манна туох да ааттаах тыыннааҕа баар бил-
эс быһыытынан төннөн барбыппыт. Онтон иккис- либэт курдук, сэрии уоскулаҥар ытыалаһыы ыккар-
тээн Калач дэриэбинэтин аттыгар кыргыспыппыт. дыгар иһийэн турара. Онтон хантан да күөрэйбитэ
Кыра томтор арҕаһыгар турар этэ. Биһиги Амма биллибэккэ өстөөх самолеттара бомбалары там-
өрүспүт курдук налыы хочолооҕо. Онтон Калач нааннар, эмискэ күдэрик түспүтүн курдук туох ба-
көстөрө. Мин 1942 сыл атырдьах ыйын 5 күнүгэр рыта күөрэ-лаҥкы ыһыллар, киһи куйахатын
кыргыһа сылдьан уҥа илиибэр ыараханнык күүрдэр ыһыы-хаһыы, өлүү-сүтүү аймалҕана ааҥ-
бааһырбытым. Сталинград куоракка тиэрдибиттэ- ныыр.
рэ. Өстөөх бокуойа суох кимэн киирэн иһэрэ. Афанасьев Лука Спиридонович /685-с стрелко-
Биһигини бааһырбыттары аны төттөрү атаарбытта- вай полк 193-с стрелковай дивизия/ — Үөһээ
ра. Мин дойдубар 1943 сыл тохсунньу ыйыгар сэрии Бүлүү, Онхой нэһилиэгэ, Григорьев Иван Филип-
инвалида буолан эргиллибитим, итиэннэ идэбинэн пович /89-с стрелковай полк 23-с стрелковай диви-
учууталлаабытым". зия/ — Ньурба оройуона, Давыдов Егор Афанасье-
Окороков Иван Иванович /1917-1980/ 1343-с вич /685-с стрелковай полк 193-с стрелковай диви-
стрелковай полк /399-с стрелковай дивизия/ саста- зия — Үөһээ Бүлүү, Далыр сельсовета, Колесников
абыгар кыргыспыта. Иван Ивановиһы кыттасылдь- Иван Романович /1047-с стрелковай полк 284-с
ыбыт дьон: Г.Н. Климентов, Г.Н. Лобанов уонна стрелковай дивизия/ — Бүлүү оройуона, Колесов
- 80-
