Page 85 - Аржаков Степан Степан

гуһунан Устаабын" оҥороругар суолу аспыта. 1827 сыл Са-
ха сиригэр Степной Дума тэриллэн үлэлээбитэ. Онон
Сэһэн Ардьакыап "Сахалар тустарынан былаана" саха но-
руотун государственноһын үөскэтиигэ бастакы хардыы,
онуоха дьоһун историческай суолталаах докумуон буолар.
Саха Республикатын бастакы президенэ М.Е. Николаев
1999 сыллаахха таһаартарбыт "Глубина памяти" диэн кини-
гэтигэр маннык суруйбута: "В образе Алексея Аржакова
легко рассмотреть проницательного и бесстрашного якут-
ского деятеля, который еще тогда видел: Россия сильна
богатой, процветающей провинцией, не обремененной не-
посильной данью народами. Бить по рукам далеких от Мос-
квы народов, обирать их до нитки — значит бить по могу-
ществу Российского государства. Представитель якутского
народа понимал это 200 с лишним лет назад, а мы сегод-
ня не можем осознать очевидное” .
"Сэһэн Ардьакыап" иккис түһүмэҕэр бу улуу киһи
туһунан Россия Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи са-
лаатын Саха сиринээҕи научнай киинин архыыбыгар харал-
ла сытар, урут норуокка элбэхтик тарҕаммыт уонна кэлин
умнуллан эрэр номохтор итиэннэ суруйааччы Николай Бо-
сиков "Сэһэн Ардьакыап" диэн үһүйээн-поэмата, Илья
Баишев "Сэһэн Ардьакыаптыын кэпсэтии" диэн поэмата,
Надежда Аржакова-Иванова "Сэһэн Ардьакыап" диэн
хоһооно бэчээттэммиттэр. Олортон Сэһэн Ардьакыап устар
ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһут, ырааҕы анаарар
корбүөччү, дириҥ өйдөөх муударай бөлөһүөк, батталы-
атаҕастабылы абааһы көрөр, дьонун-норуотун туһугар
кыһанар киһи буолара өтө көстөр.
Кыраайы үөрэтээччи И.И. Барашков Сэһэн биир дириҥ
бөлөһүөктээһинин аҕалбыт. Кини: "Киһи иһигэр абааһы
киириэҕэ, оччоҕо киһи абааһы буолуоҕа. Абааһы иһигэр
киһи киириэҕэ, оччоҕо киһи эмиэ абааһы буолар. Абааһы —
киһи бэйэ-бэйэлэриттэн атына суох буолуохтара. Сэрии-
лэһии үөһэ сэриилэһии, кыргыһыы үөһэ кыргыһыы кэлиэҕэ.
Олох, үйэ уларыйыа. Кэмниэ-кэнэҕэс бар дьон, киһи бииһэ
ойүн-төйүн булунуо, олох оннун булуоҕа", — диэбит. Хайдах
курдук өтө көрүүнүй, бөлөһүөктээһиний!
Үһүс түһүмэх "Сэһэн Ардьакыап сирэ-дойдута, оҕолоро,
аймахтара" диэн ааттанар. Сэһэн 1739 сыллаахха төрөөбүт.