Page 83 - Аржаков Степан Степан

тан быһа тардыы, юридическай наука доктора, профессор
М.М. Федоров "План о якутах" Алексея Аржакова”, биллии-
лээх журналист Дмитрий Кустуров "Бэйэни бэйэ дьаһанан
олорууга бастакы хардыы", Гуманитарнай чинчийэр инсти-
гут соискателэ З.И. Петухова "Ким этэй Сэһэн Ардьакыап
диэн?", педагогическай наука доктора, профессор И.С.
Портнягин "Сэһэн Ардьакыап — саха улуу бөлөһүөгэ" диэн
ыстатыйалара уонна И.И. Пирожков "Санкт Петербурга
айан" диэн историческай справката бэчээттэммиттэр...
Сахалар ыарахан балаһыанньаларын бары өттүнэн ыры-
тан туран "биир дойдулаахтарын олохторун тупсарар, ону
тэҥэ государство туһатыгар Сэһэн Ардьакыап "Сахалар
густарынан былааныгар" тугу туруорсубутуй?
1. Уобалас кулубатын эбэтэр баһылыгын быыбарданар
дуоһунас оҥорорго. Бу олус ырааҕы өтө көрүү этэ. Норуоту
бииргэ түмүү, дойдуга или-эйэни олохтооһун, кыаммат
дьоҥҥо көмөлөһүү бүгүн да государство, былаас, олохтоох
салалта сүрүн соруктара буолар эбээт. Баһылыгы быыбар-
дааһын дьэ билигин эрэ дьиҥнээхтик олохтонон эрдэҕэ.
2. Сахаларга кырдьыктаах сууту олохтууру түргэтэтэргэ.
Баттаммыт-үктэммит үҥсүүтүн наһаа сыһан-соһон
корөллөр. Ону түргэтэтэр наадатыгар суобас суутун
тэрийэн бытархай дьыалалары миэстэтигэр быһаарар на-
адалаах этэ диэн туруорсубут. Бу боппуруос билиҥҥэ
диэри ситэ-хото быһаарыллыбакка турар диэтэххэ оччо
сыыһата суох буолуо. Ону мировой сууттары саҥардыы
олохтуу сатыы сылдьарбытыттан да көрүөххэ сөп.
3. Ыспыраабынньыктарынан, сэтээтэллэринэн сахалар
олохторун, абыычайдарын, тылларын билэр, өйдүүр дьону
аныырга. Национальнай республикаларга кадрдары
сүүмэрдээһин сүрүн принциптэрин туһунан мантан ордук
гугу этиэххэ сөбүй?.
4. Дьокуускайга хааһына суотугар училище аһарга. “Кэ-
нэҕэс ити дьон киһи аймахха, государствоҕа сулууспалыыр,
биир дойдулаахтарын иитэр-үөрэтэр, өй-санаа дьоллоох
уларыйыыларыгар тиэрдэр дьон буолуохтаахтар". Икки
еүүстэн быдан тахса сыл анараа өттүгэр саха ыччата үөрэ-
ниэхтээҕин уонна үөрэх туох аналлааҕын, туох туһалааҕын
гуһунан муударай быһаарыы буолбат дуо?
5. Сир туһунан. "Ким ходуһаҕа, мэччирэҥҥэ анаан сири