Page 146 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

дуораанын истэллэрэ, Сергей сүрэҕинэн-быарынан фашизм бахтайар күнэ ааҕыл-
лан, кыайыы чугаһаан эрэрин сэрэйэрэ, онно бөҕө эрэллээҕэ.
1945 с. Трир куорат таһыгар билиэннэйдэр суол оҥоһуутугар сылдьаллара, бу-
омбалааһын кэнниттэн алдьаммыт таас суоллары чөлүгэр түһэрэллэрэ. Ыарахан
тимир катоктары эт илиилэринэн соһон автотрасса оҥхойдорун тэҥнииллэрэ, ас-
фаллыыллара. Ол сылдьан арҕааттан Америка сэриилэрэ чугаһаан эрэллэрин истэн,
Сергейдээх үһүө буолан кинилэргэ утары бараары күрээбиттэрэ.
Билиэнтэн куотан тиийбит дьону американецтар үөрэ-көтө көрсүбүттэр, аһап-
пыттар, табах биэрэн кэпсэтэ сатаабыттар. Ол эрээри барыта анаабыт курдук буол-
батаҕа. Арҕааҥҥы аналлаах сулууспа үлэһиттэрэ билиэҥҥэ сылдьыбьгг советскай
дьоҥҥо: “Дойдугутугар төннүмэҥ, эһигини таҥнарааччылар курдук көрөн, ГУ-
ЛАГка ыытыахтара, үйэҕит тухары эһиэхэ итэҕэйиэхтэрэ суоҕа”, — диэн ускайды-
ыр үлэни ыыппыттара, бэйэлэрин дойдуларыгар ыҥыра, сүбэлии сатаабыттара.
Сергей онно киириммэтэҕэ, советскай байыаннай комендант көмөтүнэн Берлиҥҥэ
сулууспалыы сылдьар чааска киирэн аналлаах трофейнай биригээдэҕэ сибээскэ
экспедитордаабыта. 1945 с. ыам ыйыттан 1946 с. атырдьах ыйыгар диэри үтүө суо-
бастаахтык сулууспалаан баран босхолонон, дойдутугар төннүбүтэ.
1946 с. сэтинньи бүтүүтэ халтаҥ таҥастаах саллаат Чурапчытыгар кэлэн, биир-
гэ үөрэммит ыкса доҕоругар К.Н. Субуруускайга дьиэтигэр киирэн соһуппута,
үөрдүбүтэ. Үөрэх салаатын сэбиэдиссэйэ Г.И. Макаров-Дьуон Дьаҥылы, Япония
сэриититтэн эмиэ соторутааҕыта кэлэн үлэлээн эрэр киһи, Сергейи ис киирбэх-
тик көрсүбүтэ, уһуннук иҥэн-тоҥон кэпсэппитэ, эрэйин-кыһалҕатын кимнээҕэр
да дириҥник өйдөөбүтэ. Дириҥ детдомугар иитээччинэн анаан, ону тэҥэ оскуо-
лаҕа уруок биэрэр бырааптаах диэн бирикээс таһаарбыта. Аҕа табаарыһа Гаврил
Иванович итэҕэйиитэ, ситиһиини баҕарбыт үтүө алгыһа кинини үөрдүбүтэ. Хо-
мойуох иһин, ол үөрүүтүн үлтүрүппүттэрэ. КГБ сотруднига: “Билиэҥҥэ сылдьы-
быт киһиэхэ аһара улахан итэҕэли оҥорбуккун”, — диэн Г.И. Макаровы сэмэлээ-
битэ, оскуола директорыгар: “Нуучча тылын предметин атын киһинэн бэрдэр!” —
диэн дьаһалымсыйбыта.
Сергей олохтон хаалыан баҕарбат этэ, киһи тэҥинэн сылдьар санаата баһыйан,
СГУ-ну кэтэхтэн бүтэрэн, нуучча тылын уонна литературатын учууталын дипло-
мун ылбыта. Муза Михайловна Необутова диэн кырасаабысса кыыһы кэргэн ылан
ыал буолар, оҕолонор дьолу билбитэ.
1955 с. Васильевтар Мындаҕаайыга көһөн киирбиттэрэ. Сайаҕас дьонноох, кэрэ-
дьикти Амма сирин олус таптаабыттара, манна олохсуйбуттара. Иккиэн да бэртээ-
хэй учууталлар олохтоох оскуолаҕа айар дьоҕурдара арыллыбыта. Сергей Осипович
үөрэнээччилэр саамай тапталлаах учууталлара этэ. Оҕолор наар кинини үтүктэ са-
тыыллара. Иитэр-үөрэтэр үлэҕэ кэргэнниилэр бэйэлэрин харыстамматахтара, Муза
Михайловна опыттаах завуч буола үүммүтэ. Оскуолалара оройуоҥҥа бастакынан
кабинетнай системаҕа көспүтэ, ону саҕалааччыларынан Васильевтар буолбуттара.
Оччолорго Мындаҕаайы кулууба республикаҕа биллэр үлэлээҕэ. Кини үлэтигэр
Сергей Осипович худуоһунньук, баянист, драмартыыс, үҥкүүһүт, режиссер быһы-
ытынан күүскэ көмөлөспүт өҥөлөөх. Тыа сирин дьиҥнээх интеллигенэ, үрдүк куль-
туралаах, дэгиттэр дьоҕурдаах хаарыаннаах учуутал С.О. Васильев баара-суоҕа 51
сааһыгар ыалдьан олохтон туораабыта. Үс оҕолоро бары үлэһит буолбуттара ыраат-
та: Лидия — СГУ доцена, филологическай наука кандидата, Александр — Мирнэй-
дээҕи авикомпания биир тутаах салаатын салайааччыта, Любовь — английскай тыл
учуутала. Сиэннэрэ: Сергей — СГУ преподавателэ, Николай — СГУ студена.
Талааннаах педагог, ыччаты кэрэҕэ уһуйбут доҕорбут Сергей Осипович Василь-
евы биир дойдулаахтара билигин да үтүө тылынан ахталлар.
Роман САВВИН,
Чурапчы