Page 142 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ра. Арай көтөххө сылдьар Мотя ордубута. Анна, тоһө да оҕолорун аһыйдар, барбыт
кэргэнин күүтэн, сүүрбэччэ сыл огдообо буолан олороохтообута.
Ийэтэ өлбүтүн кэннэ Мотя биһиэхэ Майаҕа кэлбитэ. Сэрии тулаайаҕа доруо-
буйата олус мөлтөҕө, тыҥа сөтөлүн таһынан сүрэх ыарыылааҕа. Араас балыыһала-
рынан, санаторийдарынан эмтэтэн көрбүппүт да улахан туһа суоҕа. Санаторийга
Дима Петров диэн уолу көрсөн кэргэн тахсыбыта, Дина диэн кыыһы хаалларбыт-
тара. Ол кыыс Аммаҕа эбэтигэр Петрова Аграфена Николаевнаҕа иитиллэн киһи
буолбута. Онтон Дьокуускайга медучилищены бүтэрэн үлэһит буолан, кэргэннэ-
нэн биир кыыһы төрөтөн ыал буолан олорор.
Убайым Уйбаан кыыһа Мотя иккитэ кэргэннэммитэ. Бастакыта Дима, биир
сыл олороот, ыалдьан өлөн хаалбыта. Иккиһэ Мэҥэ-Хаҥалас Наахаратын уола
Матвеев Анатолий диэн этэ. Мотя уол оҕону төрөтөөт, аны бэйэтэ өлбүтэ. Уолун
фроҥҥа өлбүт аҕатын аатынан Ваня дэппитэ. Ол уол билигин алта оҕолоох улахан
ыал. Олортон биир уол эмиэ Ваня. Онон убайым Уйбаан барахсан, төһө да эдэригэр
кыргыһыы хонуутугар оҕуннар. кини олоҕо салҕанар.
Уйбаан кыра эрдэҕиттэн кыанар киһи эбит, ордук атаҕынан үчүгэйэ үһү. Гурий
Турантаев маннык кэпсээбиттээх: “Уйбаан 20-чэ саастааҕар биир күһүн куораттан
20-чэ көстөөх, биһиги кэлин олорбут сирбитигэр, Туруйалаахха, күнүнэн тахсыбыт.
Эбиитин икхи буут сүгэһэрдээҕэ үһү. Ас-таҥас, иистэнэр массыына аҕалбыт. Айа-
ныгар хаампат, үксүгэр сиэлэр эбит’’. Оннук да этэ. Армияр атаарарбытыгар дугуйан,
атаҕын үрдүгэр сүүрэр-хаамар икки ардынан Таппаҕа үрэҕин устун бара турбута.
Идэтийбит булчут буолан, Дьааҥыга, Өймөкөөҥҥө тиийэрэ үһү. Кини Ороһуос-
тубаҕа түүлээх бөҕөтүн туттаран, биһиэхэ кэлэрин ойдүүбүн. Улахан бырааһынньык
буолара. Убайбыт биһиги үөрэхпитин сураһара, үчүгэй сыаналарбытыттан үорэрэ.
Уйбаан армияҕа бастакы хомуурга 1941 с. атырдьах ыйыгар барбыта. Түүлээхтэн,
Бээрийэттэн түмсэн элбэх буолан Бороҕоҥҥо атынан киирбиттэр. Оттон убайым
көҥүллэтэн, биһигини кытта бырастыылаһа Туруйалаахха туораан сатыы кэлэн бар-
быта. Үөрэҕэ суох буолан биир да суругу суруйбатаҕа. Армияҕа бииргэ барбыт киһи-
тэ, Танда оскуолатын учуутала, гражданскай сэрии кыттыылааҕа, коммунисг Пет-
ров Василий Кузьмич 1967 с. бэс ыйын 25 күнүгэр миэхэ ыыппыт суругар этэринэн,
Мальтаттан кыра үөрэхтээхтэри Москва туһаайыытынан фроҥҥа ыыппыттар. Мин
убайым онно барсыбыт буолуохтаах үһү. Оттон Петрову, үөрэхтээх диэн, младшай
командирдар курстарыгар хаалларбыттар. Кини эппит дьоно бары кэриэтэ ахсын-
ньыга Москва аннынааҕа кыргыһыыга киллэриллибиттэр. Мин убайым эрэйдээх
эмиэ онно түбэспит быһыылаах. Кыһыыта-абата — кырамтата да ордубатаҕа буолар.
Республикатааҕы “Өйдөбүнньүк” кинигэ 1 томугар 620 № -нэн суруллубут: "Ар-
жаков Иван Степанович 1915 г.р. Погиб под Москвой. Место захоронения не
установлено” диэн. Мин Москваҕа ССКП КК иһинээҕи Үрдүкү партийнай оскуо-
лаҕа үөрэнэ сылдьан, убайым туһунан тугу эмэ билээри, Подольскайга Оборона
министерствотын архыыбыгар сылдьыбытым. Сулууспалаабыт чааһын аатын, нүөмэ-
рин билбэт буоламмын, онтон туһамматаҕым. Арай 1967 с. Октябрьскай револю-
ция 50 сылынан сибээстээн, Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Москва анныгар өлбүт
биллибэт саллаат уҥуоҕун, Кремль таһыгар Александровскай садка көмоөрү илдьэ
баран иһэр колоннаны Горькай аатынан уулуссаҕа кэтээн, колоннаҕа киирэн ха-
а.мсан, убайым уҥуоҕун тутуспут курдук буолбутум.
Убайым барахсан социалистическай Ийэ дойдутун, улуу Москва көмүскэлин
иһин эдэркээн олоҕун толук биэрбитэ хаһан да умнуллуо суоҕа. Кини биһиги
аймахха саамай үтүө өйдөбүлү хаалларбыт киһи буолар. Билигин сиэннэрэ, хос
сиэннэрэ эһэлэрин сырдык аатынан киэн тутталлар, үйэттэн үйэҕэ кэриэстиэхтэрэ.

Степан АРЖАКОВ,
союзнай суолталаах персональнай пенсионер

140