Page 143 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ТУЛААЙАХ КЫҺАЛҔАТЫН БИЛБИППИТ

Сэрии элбэх дьиэ кэргэҥҥэ алдьархайы аҕалбыта, үгүс оҕо тулаайах хаалбыта.
Сунтаар Элгээйитигэр төрөөбүт Шадринов Василий Ефимович уонна Чурапчы
Бахсытын киһитэ Слепцов Михаил Игнатьевич сэрии иккис сылыгар фроҥҥа
ыҥырыллан барбыттара. Шадринов ыарыһах кэргэнэ биэс кыра оҕолоох,
Слепцов кэргэнэ алта кыра оҕолоох хаалбыттара.
Кинилэр тустарынан оҕолорун — СР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэ-
һитэ Шадринов Николай Васильевич уонна СР үтүөлээх ветеринарнай бырааһа
Шадринова Мария Михайловна ахтыыларын ааҕыаҕыҥ:
— Аҕам Василий Ефимович колхоз тэриллиэҕиттэн, армияҕа барыар диэри хонуу
биригэдьииринэн үлэлээбитэ. Дьоҥҥо тылын ылыннарар, үлэни-хамнаһы сатаан
тэрийэр дьоҕурдааҕа. Биэни көлүнэн, ыан биһигини, кыра оҕолорун, кыһыны быһа
кымыһынан аһатара. Ол да иһин ийэбит сэллигинэн ыарыыта биһиэхэ сыстыбатах
буолуохтаах.
Аҕабыт бардаҕын нөҥүө сааһыгар ийэбит кыһыны быһа ыалдьан, туох таҥаһы
таҥыннарыахтаахпытын, кими ыҥыран сууйтарыахтаахпытын этэн баран, көрөн
олордохпутуна, өлбүтэ. Ийэбит барахсан биэс оҕону төгүрүк тулаайах хаалларан,
өлөн эрэриттэн улаханнык санаарҕыыра. Ытаһан-соҥоһон баран, уоскуйан, аҕам
доҕоругар Хабырыллаҕа эппиппэр, кини көмүүтүн тэрийбитэ. Иинин мин эмиэ
хаһыспытым. Ийэбит ыалдьар сылыгар мин балтыбынаан Фатиналыын үөрэхпитин
быраҕан, ийэбитин көрбүппүт. Бэһиэн төгүрүк тулаайах хаалбыппыт. Элгээйи
нэһилиэгин салалтатын кэпсэтиитинэн, үс кыра оҕону Сунтаарга төгүрүк суукка
үлэлиир оҕо садыгар биэрбиттэрэ, 13 саастаах балтыбын ынаҕын кытта колхозка
ылбыттара. Миигин Элгээйи интернатыгар киллэрэннэр, үөрэхпин салҕаабытым.
Аҕам иккистээн бааһыран 1944 сыллаахха Молдавияҕа госпитальга өлбүтэ. Кини
үөрэҕэ суох, нууччалыы билбэт этэ. Төһөлөөх эрэйи көрөн, дьон тугу гынарын
үтүктэн, икки сылы быһа сэриигэ сылдьаахтаабыта буолуой? Ону саныы-саныы
улаханнык мунчаарабын. Кини Украинаны, Молдавияны босхолооһуҥҥа кытты-
быта. 1990 сыллаахха Молдавияҕа баран, аҕам көмүллэ сытар сиригэр өтөҕүн буо-
рун уурбутум. Кини 28 буойуну кытта братскай могилаҕа көмүллэ сытар эбит.
Ааттара боруонса буукубанан суруллубут, личнэй дьыалалара военкомакка ууруллан
сытар. Кэргэнин, оҕолорун ааттара онно эмиэ баара. Могиланы Копечены дэриэ-
бинэ оскуолатын үөрэнээччилэрэ олус үчүгэйдик көрөллөр-харайаллар эбит, —
диэн суруйар Николай Васильевич.
— Оттон мин аҕам Слепцов Михаил Игнатьевич кыра үөрэхтээх буолан холку-
оһугар биригэдьиирдээбитэ, бухгалтердаабыта. 1942 сыл бэс ыйыгар армияҕа бар-
быта уонна ол сыл ахсынньы ортотугар Сталинград иһин улуу кыргыһыыга өлбүтэ.
Вертячий диэн хуторга көмүллэ сытар. Ийэм 1948 сыллаахха ыарахан ыарыыттан
өлбүтэ. Алта оҕо тулаайах хаалбыппыт. Олортон түөрт оҕо эдэркээн убайдарыгар
Мэхээлэҕэ хаалбыттара. Мэхээлэ фермаҕа үлэлиирэ. Оттон мин куоракка эбэбэр
олорон үөрэммитим.
Кэлин убайым, икки быраатым холкуос, совхоз бастыҥ үлэһиттэрэ буолбуттара,
биир быраатым үрдүк үөрэхтэммитэ, — диэн ахтар Мария Михайловна.
Николай Васильевич салгыы маннык суруйар:
— Аҕам сэриигэ барарыгар, ийэм өлөөрү сытан: “Ньукулай, үөрэнэн, үөрэхтээх
киһи буолан, оҕолоргун көрөн-истэн киһи гынаттаар”, — диэн кэриэстэрин эп-
питтэрэ. Үтүө санаалаах Семен Семенович Яковлев, учууталларым Александра
Спиридоновна Рупова, Георгий Петрович Дмитрьев сүбэлэринэн, көмөлөрүнэн
үөрэххэ барбытым. Александра Спиридоновна, Семен Семенович үөрэнэр сылла-
рым устатыгар көмөлөспүттэрэ. Кинилэргэ мин үйэм-сааһым тухары махтанабын.
Төрөппүттэрим кэриэстэрин толорон, бырааттарым үөрэнэллэригэр көмөлөспүтүм,

141