Page 58 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

КИНИ БЕРЛИНИ ЫЛСЫБЫТА

“Ветеран войны” бэлиэтэ сааллыбыт Лонгинов уулусса 15-гэр баар дьиэҕэ ах-
сынньыга сылдьыбыттааҕым. Оччолорго Михаил Васильевич Аластыров олоххо
уһаарыллыбыт, сэрии араас сырыытын этинэн-хаанынан билбит, өстөөх “арҕаҕын”
өҥөйбүт саха биир буойуна этэ. Сэргэх сэбэрэлээх, быһыта баттаталаан чиҥ-чиҥ-
ник саҥарар-иҥэрэр киһи этэ. Дьону кытта кэпсэттэҕинэ бигэргэтэрдии лаппыйан
ыйытар идэлээҕэ, ити кини юрист идэлээҕиттэн эбитэ буолуо. Михаил Васильевич
Сунтаар Тойбохойуттан төрүттээҕэ, биһиги, бороҕоттор, күтүөппүт. Уопсайынан,
билистэххэ сэһэн-сэппэн бөҕө киһи этэ.
Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии бастакы сылыгар, атырдьах ыйын 11 күнүгэр
бэбиэскэ тутан биһиги оройуоммутуттан 400 киһи сэриигэ аттаммыта. Олор орто-
лоругар бу кэпсиир М.В. Аластыровпыт эмиэ баара.
— Бииргэ айаннаан байыаннай бэлэмнэниини Чита уобалаһын сиригэр кылгас
кэмҥэ барбыппыт. Киһи элбэҕэ, оройуоннартан да үгүстэрэ. Барыларын тус-туспа
чаастарынан арҕам-тарҕам араартаан ыыталаан иһэллэрэ, түүн-күнүс да көрсүһэр,
кэпсэтэ түһэр түгэн суоҕа.
Арҕаа фроҥҥа 1943 с. тохсунньу саҥатыгар тиийбитим. Байыаннай идэбинэн
зенитнэй артиллерияҕа наблюдатель-разводчик уонна сибээскэ сылдьар этим. Ити
сайыныгар улуу сэрии историятыгар улахан миэстэни ылар Курскай-Орловскай
тоҕой кыргыһыытыгар кыттыбытым. Сэттэ суукка устата барбыт кыырыктаах кыр-
гыһыыга өстөөх үгүс саллааттарын уонна элбэх техникатын сүтэрбитэ. Биһиги
1346 нүөмэрдээх зенитнэй-артиллерийскай полкабыт Шевченко куорат туһаайыы-
тыгар тиийбитэ. 1-й Украинскай фронт састаабыгар сылдьан салгыы Украина си-
рин, Киев куораты босхолоспутум — диэн кэпсээн турардааҕа.
Старшай сержант Аластыров итинтэн салгыы Белоруссия, Эстония, Польша си-
рин-уотун өстөөхтөртөн босхолоһор. Онтон 1945 сыл сааһыгар Варшава куораты
босхолоспут. Ити кэнниттэн Германскай фашизм арҕаҕын — Берлин куораты штур-
малааһыҥҥа кыттыспыта. Саха хорсун-хоодуот саллаата ол туһунан маннык ахтара:
— Муус устар 21 күнүгэр Берлин ыксатыгар тиийбиппит. Маҥнайгы Украин-
скай фронт чаастара Потсдам куорат таһыгар көрсүспүттэрэ. Берлин гарнизона
төгүрүтүллүбүтэ. Куорат хас биирдии дьиэтин иһин улахан хаан тохтуулаах кыр-
гыһыыта буолбута. Бу кыргыһыы уонча түүннээх күн устата барбыта. Сибээһи
хааччыйааччылар, биһиги, катушкабытын, полевой аппараппытын сүкпүтүнэн куо-
рат уулуссаларынан, дьиэлэр быыстарынан быыстала суох сыылларбыт. Маай бы-
рааһынньыга буолар түүнүгэр “Рейхстаг ылылынна. Рейхстаг үрдүгэр Кыһыл Зна-
мя анньылынна”, — диэн полкабыт команднай пуунуттан телефонунан биллэрэ-
эттэрин кытта полкабыт командира полковник Бородулин биһигини кыайыынан
эҕэрдэлээбитэ. Ол Маай бырааһынньыгын сарсыарда бары сэрии чаастарыгар өрө
көтөҕүллүүлээх, аһара долгутуулаах миитиннэр буолуталаабыттара. Берлин үрдүнэн
аһара көхтөөх “Ураа!” хаһыылар ньиргийбиттэрэ, бары автомаппытынан салют
ытыалаабыппыт. Ол түгэнтэн ураты күндү кэм суоҕун курдуга. Кэпсээтэххэ аһара
судургу эрээри, Берлин кытыы сирдэригэр, иһигэр даҕаны буолуталаабыт хапсы-
һыыларга биһиги үгүс саллааттарбыт сырдык тыыннара быстыыта кэмэ суох үгүс
этэ. Кыһыылааҕа диэн, кырыыстаах сэрии бүтэр уһугар кэлэн баран, өлөн туораа-
һын кырдьык да абалаах этэ. Баччаҕа кэлэр аналлаах буоламмын өлөр өлүүттэн
ардайданан олордоҕум бу, — диэн кини ол ыар кэмнэри санаан умса нөрүйэн
ылы-чып баран олорбохтообута.
Оччотооҕу хорсун комсомолеһы 1944 сыллаахха партия чилиэнинэн үүүннэр-
биттэрэ. Үгүс бойобуой сорудахтары хорсуннук толортообутун иһин кини Кыһыл
Сулус орденынан, икки төгүллээн “Хорсунун иһин”, “Бойобуой үтүөлэрин иһин”,
“Варшаваны босхолоһуу”, “Германияны кыайыы иһин”, барыта 11 мэтээлинэн

56