Page 45 - Кыһыл Танда сыдьааннара. Баһылай Мүрү

турар. Ол сиэринэн кердеруу даданы куйадана суох. Ааспыт сылга хайаайыстыба
урдунэн биир ынахтан 2280 киилэ уут ыаммыт. Биирдиилээн урдук хааннаах ынахтар
3600-3800 киилэ ууту биэрбиттэр. Ол курдук, А.М.Заболоцкая “Кырасаабысса” диэн
ынада 3800 киилэ ууту биэрбит, онтон “Алтайка” ыраас хааннаах элита-рекорд
кылаастаах ынах 4000-лаах кирбиини ahapa туспут. Кини группатыгар уопсайа уон
тебе элита-рекорд кылаастаах ынахтар бааллар. Кинилэр ортотунан 3300-3500 киилэ
ууту холкутук биэрбиттэр. Бу ынахтар одолоро бары хонтуруолга, зоотехническай
учуокка тураллар. Атыыр ogyhy теротер “Алтайка”, “Учугэйээнэ” диэн ынахтар
одолоро атыыр одус быЬыытынан племхолбойукка бараллар. Кинилэр сиэмэлэрэ
республика араас улуустарыгар искусственнай сиэмэлээйин'Н'э ынах cyehy
боруодатын тупсарыыга туйаныллаллар. Билигин племхолбойукка “Танда”
хаИаайыстыбаттан уопсайа адыс атыыр одус баар. Кинилэр бука бары удьуордарын
утуе хаачыстыбаларын биэриилэрэ урдугэ биллэр. Дьэ, ити курдук Варвара
Коммунаровна ийэтинээн ер сылларга бэйэлэрэ одолуу буебэйдээн, былааннаах
селекцияны ыытан, ньиирэйиттэн иитэн тайаарбыт атыыр одустары теретер урдук
хааннаах, кылаастаах ынахтардаахтар. Олор одолоро улаатаннар, билигин
искусственнай ньыманан сиэмэлээйин'н'э кинилэр сиэмэлэрэ
“Сахаплемхолбойукка” симментал боруода cyehy хаанын урдэтиигэ, тупсарыыга
кедьуустээхтэрэ билиннэ.
ХаЬаайыстыбада “Ангар”, “Арбуз” диэн ааттаах элита-рекорд кылаастаах атыыр
одустар сиэмэлэринэн ынахтарын буойаталлар. Бу одустар теруехтэрэ терелкейдер,
бородууксуйаны биэрэр хаачыстыбалара урдугун дакаастаан тураллар. Ол курдук,
Николай Саввич хаЬаайыстыбатыгар баар суейулэр бары урдук бородууксуйалаахтар.
Эдэрдэриттэн сиэмэлэнэр буоланнар ынахтар уеруйэхтэр, буойатыыны ордук
ылымтыалар. Осеменатордар мано, ректо-цервикальнай ньымаларынан
сиэмэлииллэр. Кинилэр ер сыллаах сыралаах улэлэрин тумугунэн ректо-
цервикальнай ньыма ордугун этэллэр. Бу ньыманан сиэмэлээтэххэ ынах буоЬатыыга
ордук ылынымтыа буолар эбит.

СылгыИыкка эппиэттээх кэм ууннэ

Туулээхтэн теннен иЬэн аргыспар тыа хайаайыстыбатын управлениетын
начальнигар Николай Атласовка; “Бачча кэлбиччэ “Танда” тэрээйиннээх
хайаайыстыбатыгар сылдьан аайыахха диэбиппэр кийим улгумнук себулэстэ.
Бу хайаайыстыбаны уон бэйис сылын араас уустук усулуобуйада Николай Хомподоев
бэрт сатабыллаахтык дьайайан, салайан улэлэтэрин туНунан утуе тыллары истибитим
ыраатта. Бугун “Танда” тыа хайаайыстыбатын кооперативын сылгыЬыттарын
куннээди тубуктээх улэлэриттэн быйыта-орута да буоллар билийиннэрэргэ
сананным. Сылгыйыт улэтэ тастан керуугэ боростуой курдук эрээри, ис ийигэр
киирэн бардахха уустуктардаада биллэн-кестен барар.
Куйун’Н’у уйун ардахтан Танда урэдин батыйа олорор нэЬили|ктэр оттуур
ходуйалара ууга бараннар, хаЬыы иэнэ аччаан, сылгы кыстыга ханан да уустугурда.
Ону таЬынан аны тон оруу садана хаар былаастаах ардах дудпутуттэн сир кырса
мууйурбута. Быйыл манна былааннаах от 50-60 бырыйыана эрэ оттонно. Ард^хтаах
■Л.
дьыл буолан бэлэмнэммит от уксэ хаачыстыбата быстар мелтех
айадар хайан бадарар совхоз садаттан кун бугунугэр диэри а
хаачыстыбалаах от угуллара кийиэхэ барытыгар биллэр дь
кыйын н'ы кэмн'э сиэбит отун сада от билигин суох диэн а
наада. Чуолаан “Танда” тэрээйиннээх хайаайыстыбатыгар сылгыга
кэлэр сибикитэ эрдэттэн биллибитэ. Хата, урукку сылларга курд

41