Page 12 - Курбуһахтар. Петр Аммосов

Андреевич 50-ча араас кэпсээнэ, Копырин Афанасий Матвеевич
сэбиэскэй былаас олохтонуутун уонна колхозтар тэриллиилэрин
туйунан ахтыыта, Копырин Гаврил Николаевич хомуйбут 80-ча кэп-
сээнин, номодун хомуурунньуга баар. Ону таЬынан Саха Киин Госу-
дарственнай архыыбыгар КурбуЬах революция иннинээди олодун
кердерор 1787 сылтан 1917 сылга диэри 180-200 араас докумуон сы-
тар. Ону уерэхтээх ыччаппыт бар дьон билиитигэр таЬаарыахтара
диэн эрэнэбит.
1950 сыл сайыныгар музей уонна ТЛИНЧИ холбоЬуктаах экспеди-
циялара Новгородов И.Д. салайааччылаах тахсаннар Толоон-Эбэ
“Эбэлэй” диэн сириттэн Саха сиригэр аан бастаан кестубут XVII уйэ-
тээди буус бутун турбут туос ypaha толору комплегын булан куорак-
ка илдьэ барбыттара уонна терут былыргы икки араыаЬын аЬан на-
учнай опиЬы онюрбуттара. Ити экспедицияны кытта Саха сирин биир
биллэр-кестер этнограба, историга Г.Эргис кэлсэн Пестряков А.А
(Мандыс уола) отоЬуттуур, хайдах эмтиир ньыматын уерэтэн, суруйан
барбыта уонна бэйэтэ таарыйа эмтэммитэ.
1967-68 сылларга Константинов И. В. уонна Эверстов И.И архео-
лого-этнографическай экспедициянан сылдьаннар Дьаарын Сыыр-
даадыттан, Бачатыттан уонна Уус-Куелун туризм тумулуттан
биЬиги тун4 былыргы ебугэлэрбит таас уйэ садана олоро сылдьыбыт
сирдэрин булан научнай паспортизациятын онюрбуттара. Онно олоро
сылдьыбыт дьон, кыыллар унуохтарыттан, аЬыыларыттан (мамонт,
носорог), араас таастартан, киил мастартан сэриилэЬэр, бултуур,
хаЬаайыстыбада туттар сэби-сэбиргэли, хайыр таастан сытыы
быЬахтары, ох саа онодоЬун тебетун, уьгуохтан кыыннаах быЬычча-
лары, тирии ыраастыыр кыЬыахтары, о.д.а. оьгорору олус баЬылаа-
быттара биллибитэ. АЬыыр ийиттэрэ уксэ туойтан онюЬуллубуттар.
Мастан, туостан эмиэ онюстоллор эбит. АЬылыктара балык: собо, сор-
дон,) хатыыс; кыыллартан тайах, эйэ, туртас, куобах эттэрэ уонна сир
aha буолар эбит. Бу дьоннор хотугу тыйыс айылда туох баар ыарахат-
тарын утары oxcyha-oxcyha булду батыЬан хоту диэки сыыйа
сыдарыйан испиттэр. Дьэ ити курдук, биЬиги КурбуЬахпыт сиригэр
4-5 тыЬыынча сыл анараа еттугэр хас эмэ сууЬунэн-тыЬыынчанан
сылларга билин'н'и чукчалары, коряктары теруттээбит дьоннор олор-
буттара биллэр.
КурбуЬахха 1972, 1976, 1979, 1983, 1985 сылларга Архипов И.Д., Го­
голев А.И. салайааччылаах Саха государственнай университетын ар-
хеолого-этнографическай экспедицията улэлээбитэ. Ити экспедиция
биэс сиргэ кыракый дьиэлэр оннуларын хаспыта. Онно “Укаанньада”
1439 сыллаахха туох дьарыктаах, культуралаах дьон олоро сылдьы-
быттара чуолкайдык быЬаарыллыбыта. Ити хаЬыылар тумуктэригэр
биЬиги терут былыргы ебугэлэрбит КурбуЬах сиригэр ХП-ХШ уйэ-
лэргэ, эбэтэр 700-800 сыл анараа еттугэр, ынах-сылгы суеЬулэри
ииттиммиттэрэ дакаастаммыта. Ол кэмн'э улуустары, нэЬилиэктэри

8