Page 103 - Майаҕатта Бэрт Хара

,МАЙ АҔАТТА БЭР! ХАРА,

5. ХАҤАЛАС ХАРА

Борисов Гаврил Григорьевич, Бэрт Хараттан төрүттээх, былыргыны сүрдээҕин
,, сэҥээрэр үрдүк үөрэхтээх, араас салайар дуоһунастарга үлэлээн персональнай биэн-
. сийэҕэ|гахсыбыт кырдьаҕас рукопиһыгар маннык суруммута баар: «Бэрт Хара Арҕаа
**Хаҥаласка баран, ойох ылан уолланар, уолун Хан алас Хара диэн ааттыыр».
Бэрт Хара Тыгын күтүөтэ, син өр олор- утарса сылдьан билиэн түбэспит быһыы-
бут буолан, оннооҕулар уос номоҕо оҥос- лаах диирбэр тиийэбин. Тыгын кыыһын
тоннор, арҕаа хаҥаластар хас да сээркээн Бэрт Хараҕа холбообут үөрүүтүгэр малаа-
сэһэннэрэ «Эллэйадаҕа» киирдэхтэрэ. һын тэрийэн, ол эккирэтэн сиппит сири-
Хаҥалас Хара диэн уола, бука, Сельбук гэр анаан ыһыах ыһар уонна ыал оҥорон
буолуо. Ол уола эрдэ ситэн аҕатын кыт- онно олохсуппут. Ол Тыгын кыыһыттан
та сылдьан нөөрүктээйилэргэ моорук- уол оҕолонор.
тар саба түһэр сэриилэригэр көмүскэһэ,
Маныаха Хара Сирэй Дьоҕуудай Тыгын инитэ буоларынан Тыгын туһунан саха
литературатын төрүттээбит сүдү киһибит Алексей Елисеевич Кулаковскай «Үһү-
йээннэр, номохтор» кинигэтин 66 стр. баар абзаһы кыбытыахпын баҕарабын: «Рус­
ские, покорив якутов и убив Дыгына, повезли своему царю на показ голень и одно
глазное яблоко последнего. Представляя эти трофеи царю, они сказали, хвастая,
что убили такого великана. Царь рассердился, что те убили такого молодца, а не
привезли его живым, затем велел повесить их за эту вину... Одно глазное яблоко
Дыгына весило 30 ф., а расстояние между двух глаз равнялось двум четвертям ар­
шина».

Дыгын инитэ Хара Сирэй Дьоҕуу- кыайан-хотон кэлэн, ол манньатыгар Ты­
дай эмиэ сүрдээх улахан сирэйдээҕин, гын кыраһыабай кыыһын кэргэн ылар.
Дыгынтан куотан кэлэн Мыла, Тамма Тыгын Дархан оннук гынан, ураты буха-
үрэхтэр сис тыаларыгар саһа сылдьарын, тыыр дьону бэйэтигэр сыһыаран боотур
тэҥкэ тиит кэннигэр сөрүөстэн туран бастыҥа оҥоһуннаҕа.
икки чааскы айаҕын саҕа сүүнэ хараҕа Тыгын улуу дьаалы итинник бэйэлээх
тиит икки өттүнэн эрилийэн көстөллөрүн киһиэхэ, Бэрт Хараҕа, кимин-ханныгын
көрбүт дьон сүрдээҕин саллыбыттар. бэркэ билэр буолан, кэргэн биэрэн күтүөт
Онтон Бэрт Хара хайаларыттан да оҥостуон оҥоһуннаҕа. Онон Тойон Дар­
уһулуччу баһыйар күүстээх, Чаллаайы- хан үс сыл устата дуу, хас да сылга дуу
лыын сэргэстэһэ, Мыла, Тамма үрэхтэ- иннигэр укта сылдьан охсор илиитэ,
ринэн, Амма, Томпо, Учур тыаларынан тэбэр атаҕа, боотурдары дьаһайар сэ-
тиийэ тэлэһийэн киистиирэ, араас күндү рииһит киһитэ буолбута чахчы. Оччо-
түүлээҕи сонордоһоро, аара кэлэн иһэн лорго итинник киһини «Тархан харата»,
бүтүн эһэ, тайах сүгэһэрдэнэн кэлэрэ диэн «сүүнэтэ» дииллэрин кырдьаҕас сэһэн-
кырдьаҕастар сэһэннэригэр кыбыталла- ньиттэртэн истэрбит.
ра. Тайахтары, кытыгыраһа бэрт буолан, Тыгын Дархан киэҥ Туймаада хочо-
дьиэтин таһыгар сүөһү курдук күөйэн тугар урааҥхай сахалары мунньан сэ-
аҕалан, арыт иккилии тайаҕы өлөртөөн, рии тэриммэтэҕэ буоллар, уйаара-кэй-
икки санныгар сүгэн аҕалбытын буха- ээрэ биллибэт Сахабыт сиригэр булкуһа
тыыр ийэтинээн астыыллара эбитэ үһү. олорбут өрүү көһө сылдьан күөнтэһэр,
Ити сэһэннэр «Эллэйада» номохторугар өлөрсөр-өһөрсөр адьынаттаах араас кы-
эмиэ ахтыллаллар. Уонна «Эллэйадаҕа» ргыс омуктара сахалары адьас эспит
биир номоххо ахтылларынан, Тыгын буолуох этилэр дии саныыбын. Эллэй
кыайбатах-самнарбатах икки бухатыыр- Боотур саҕаттан Мунньан Дархан дьо-
дарын, биирдэрэ Кытах Түөс диэн аат- нун олоччу кэриэтэ тоҥ биистэр кыр-
тааҕын соҕотоҕун баран кыргыталаан, гыбыттара диэн «Эллэйадаҕа» сурулла