Page 100 - Майаҕатта Бэрт Хара

У1АЙ АҔЛ ГТЛ БЭР Г Х АНА
1. ХАРА СИРЭЙ ДЬОҔУУДАЙ УОННА БЭРТ ХАРА

Михайлов Федор диэн 67 саастаах Нөмүгү киһитэ маннык кэпсээбитэ «Эллэйа-
даҕа» баар (72 с.):
«Тыгын был потомок Эр-Соготох Эллэя. Его отец Муннъан-Дархан со всем се­
мейством был истреблен тунгусами, за исключением Тыгына, который каким-то об­
разом спасся. Позже, возмужав, Тыгын стал истреблять тунгусов.
У него был старший брат Хара-Сирэй-Джогудай. Оба брата, стоя на противо­
положных берегах Лены, один Покровского мыса, другой в Жемкощах у мыса Хоруол,
переговаривались с друг другом (расстояние между этими пунктами 15 верст). Они
обладали громкими голосами.
Чаллаайы, сын Тыгына, отправился к предку Харанского наслега (Хара) Бэрт-Ха-
ра, сыну бедной старушки. Там он стал охотиться за зайцами. Однажды он пришел
и сам Бэрт Хара, держа в подоле своей дохи двух лосей-самцов. Чаллаайы имел наме­
рение убить Бэрт Хара, но, удостоверившись в его необыкновенной силе, поспешно
бежал».
«Хара Сирэй Дьоҕуудай Өлүөнэ Эбэ Никитин миэхэ эппиттээҕин өйдөөммүн,
илин эҥэригэр Хоруол Тумулугар сатала ол түөрт үйэ тухары сүппэккэ турар сүдү
суох байан-тайан, Илин Хаҥалас си- өбүтэбит уҥуоҕун билигин аттынан ааһан
рин-уотун көҥүл айбардаан олорон, Эбэ иһэн ытыгылыы көрөбүн. Ол Халапаан
сүнньүнэн ким-туох кэлэн ааһарын кэтээн диэн Бэрт Хара уола, эмиэ төрүттэрин
олорон Тыгын Тойоҥҥо биллэрэр эбээһи- батан сүрдээх хатан дорҕоонноох, модун
нэстээҕэ»,— диэн былыр кырдьаҕастар күөмэйдээх буолан Мыла үрэх халдьаа-
уос номоҕо оҥостубут кэпсээннэриттэн йытыттан Майа алааһын халдьаайытыгар
билэбит. диэри сааскы дьыбарга оҕолорун дьаһа-
Биһиги Бэрт Харабыт Илин Хаҥалас йар саҥата дуораһыйан иһиллэрэ эбитэ
улууһун Хара уонна Алтай нэһилиэктэри- үһү. Ити сирдэр икки ардылара, быһа хо-
гэр баар Хара ийэтин уустарын төрүттэрэ луйан эттэххэ, көскө чугаһыыр. Олохтоох
буоларын таһынан, киниттэн тэнийбит кырдьаҕастар Халапааны өбүгэлэрин
сыдьааннар билигин Майа сэлиэнньэти- удьуордаабыт киһинэн ааҕалларыттан
гэр, Ходоро, Догдоҥо нэһилиэктэригэр сабаҕалаатахха, Хара Сирэй Дьоҕуудай
хойуутук түөлбэлээн олороллор. Ити сиэнэ буолуох курдук. Бэрт Хара соҕотох
туһунан нэһилиэктэр историяларын ки- эмээхсин уола диэн номохторго элбэхтик
нигэлэригэр сиһилии суруллан чуол- ахтыллар. Бу эмээхсин Хара Сирэй сири-
кайдаммыттара. Кини төрөөбүт-үөскээ- гэр-уотугар олорбутунан сылыктаатахха,
бит сирэ билиҥҥинэн Мэҥэ-Хаҥалас ойоҕо буолуон эмиэ сөп курдук (В. Сидо­
Хаптаҕайын анныгар түһэр оһоҕос кур- ров). Хара Сирэй Дьоҕуудай Хоруол Ту-
дук синньигэс сүүрүтүрэр, кыараҕас от- мулуттан Тыгынтан күрээн кэлэн ити бу-
тонор хонуулаах Мыла үрэххэ Өлүөнэ хатыыр дьахтары кытта булсан оҕо-уруу
өрүстэн икки көс курдук сиргэ өрө бар- тэниппитигэр сөп диэхпин баҕарабын.
дахха баар. Кини бэйэлээх сүүнэ киһи ити бухатыыр
«Хара нэһилиэгин сиригэр Мыла дьахтарга чугаһыан сөптөөх, Илин Хаҥа-
үрэҕэр Айалаахтыыр суол төрдүгэр олох- лаһы үөскэппит улуу дьаалы буолуохтаах
суйан олорбутун кэрэһэлиир Бэрт Хара дии саныахха син төрүөт буолуох курдук
төрөппүт уола Халапаан көмүллүбүт уонна былыргы кырдьаҕастар итинниккэ
уҥуоҕун сүүнэ улахан ампаар чардаата күтүрүү саныыллара. Ол да иһин Хара
атыттартан ордук үллэн, харааран тура- Сирэй Дьоҕуудайы биһиги уопсай төрүп-
рын кэлэ-бара үлэлиир-хамсыыр сахха, пүт дииллэринэн Тыыллыма, Хара исто-
эдэр эрдэхтэн көрөр этим диэн»,— Айа- рияларыгар сурулуннаҕа.
лаахтан төрүттээх Хара кырдьаҕас олох- Бэрт Хара туһунан араас үһүйээн-
тооҕо бэтэрээн учуутал Тихон Егорович нэр, номохтор арҕаа хаҥаластарга ордук