Page 111 - Майаҕатта Бэрт Хара
P. 111
МАЙАҔАТт БЭРТ ХАРА
руокка нуучча дьиэлэрин тутар эбит. Бу туой ылар сир сир аайы баар буолбата бил-
сири кытта сэргэстэһэ, «Ааллаах» диэн лэр. Туойдьуттар үчүгэй туойу үксүгэр
сир баар. Арыы Тииттэр оччоттон да аал олус ыраах сиртэн, анаан-минээн тиийэн
туттан өрүһү туорууллар эбит. Пахом За- хаһаллар. Онтулара хастыы эмэ көстөөх
ровняев диэн саха бастакы боцмана эмиэ сиргэ баар буолар. Сорох элбэх туойу
онно көмүллэ сытар. ылар дьон күһүн 30 буут кэриҥэ туойу ти-
Ити кэннэ саҥата-иҥэтэ суох, сиэр- эйэн аҕалаллара эбитэ үһү. Хостоон ылан
туом толорон, оргууй ботугураан ытык баран, сомоҕо-сомоҕо гына күрдьэҕинэн
эбэтин, сирин дойдутун иччилэрин айах таптайан 2-3 буут кэриҥэ ыйааһыннаах
тутан аһатан, көрдөстө-ааттаста: «Ытык туой балбаахтары оҥороллор. Хаһан аҕа-
эбэм Эн, ааккын-суолгун аныгы кэми лан хаһаанар бириэмэлэрэ үксэ күһүн
кытары ситимнээн, дьоҥҥо-сэргэҕэ кэп- буолар эбит. Былыр ханнааҕы тиэхиникэ
сиир соруктаах, айар идэлээх оҕолор, кэлиэй. Ол иһин маҥнайгы хаар түһүүтэ
сири-дойдуну кытта сибээстээх былыр- сыарҕалаах оҕуһунан, эбэтэр атынан ба-
гы номохтору, үһүйээннэри билсиһэл- раллар. Ол суох буоллаҕына салаасканан
лэр, атарахсыта көрүмэ дуу...»,— диэн соһоллоро эбитэ буолуо. Бу дьон бука
көрдөһөн-ааттаһан, айах тутан аһатан Майаҕатта Бэрт Хара ийэтин Эбэрикээн
эрэбин... эмээхсини кытта алтыһаллара буолуох-
Салгыы Акулина Степановна: «Бу таах. Эбирикээн эмээхсин мантан чугас
сиргэ историческай наука дуоктара Го Кыыс Хаҥаҕа олорбута биллэр. Эмээх
голев А.И. кэлэн «Нууччакаан бааһына- сини үһүйээннэргэ эмиэ туой иһиттэри
тыгар» хаһыылары оҥорон Кулун Атах оҥороро үһү диэн кэпсэнэр. Э.К. Пекар-
культуратын арыйбытын туһунан сыр- скай тылдьытыгар «Сыгах Амыыкаан —
датта. Үс балаҕан онно баар, бу дьон древний предок Майаҕатта» диэн суруй-
сүөһү-сылгы ииттэн, бултаан-алтаан ба- ан турар. Эбэрикээн Сыҥаах Амыыкаан
лыгынан аһаан олорбуттар. Туой иһиттэр балта эбит. Ийэтин дуу, аҕатын дуу өт-
кырамталара көстүбүттэрэ. Онтон сылы- түттэн буоларын история эппэт».
ктаатахха туойдьут дьоннор эбит. Оттон
2.2 ЧЫҤААДА БӨҔӨ ТУҺУНАН НОМОХ
Акулина Степановна олус ылыннарыылаах, ураты тыллаах-өстөөх киһи эбит.
Бороҕоттор үһүйээнн э киирбыт, бастакы нуучча хаһаактарын докумоннарыгар
аата-суола элбэхтэ ахтыллар боотурдарын, Чыҥаада Бөҕө туһунан үһүйээннэри
икэн-токон кэпсээн барыбыт интэриэһин тарта:
— Бу биһиги Арыы Тиип-
пит Чыҥаада бөҕө төрөөбүт си-
рэ-уота сакральнай суолталаах
ытык сир. Кини, тоҕус уоллаах
сурукка-бичиккэ киирбит,
аатырбыт Өнөкүй баай аччы-
гый уола. Арыы Тиит Көбөкөнү
кытары силбэһэ, чугас сытар
сир. Онон Чыҥаада хочотун
биһиги Намнары кытары был-
дьаһабыт. Аатырар Чыҥаада
хочотун соҕуруу өттө биһиэнэ.
Бастакы осторуогу эмиэ был-
дьаһабыт. Ол курдук. Петр Бе
кетов ыраахтааҕыга суругар:
109
