Page 113 - Майаҕатта Бэрт Хара

МЛИЛҔҮГЖ БЭРТ ХА РА
гин иэстэһээриҥ диэн суолталаах эбит. диэн кинигэтигэр суруйан турар. Биир
Байаҕантайдар бу сиртэн ат чэпчэкитик докумуонтан көстөрүнэн Өнөкөйү на-
айаннаан барбытын билэн, Чыҥаада мнар үҥсэн 10 сылы быһа сууттаспыт-
дүөдэҕэ саспыт диэн сэрэйэллэр. Ойуун- тар, ону Галкин бойобуода: «Өнөкүйү
нара үргүбүт тыыраахы күөрэйэ-күөрэйэ үҥсүмэҥ, кини мин киһим»,— диэбит
түһэрин көрөн, ханан сытарын ыйан биэ- докумуоҥҥа архыыпка харалла сытар.
рэр. Сэрии дьоно ытыалаан бараллар. Тыгын Дархан киинэҕэ араас сыыһа-
Чыҥаада тэллэхпин, сыттыкпын, суор- лар, токурутуулар баалларын корон
ҕаммын ылан барабын диэн, үс киһини мин олус соһуйбутум. Чыҥааданы Но­
ытан өлөрөр. Ити боотурдар ритуаллара той уола дииллэрэ олох сыыһа. Сыҥаах
(сиэрдэрэ) буолар эбит. Ити кэннэ Чы- Амыыкаан олох эрдэтээҥи киһи. Ки-
ҥааданы сэймэктээн өлөрөллөр. Танда нини биһиги, Бороҕоттор, бэйэтин кэ-
эҥэр тиийэн күөлгэ кирдэрин сууналлар. мигэр саха аҕа уустарыгар убаастанар,
Күннэй тиийэн Кэлтээки Өнөкөйгө улахан ааттаах-суоллаах, бас-кос киһи
тыллыырын кытта Чынаада дьоно сэп-сэ- быһыытынан билэбит. Ону молтох, сэ-
биргэл хомунан иэстэһэ аттаналлар. Ол либирээбит отчут-масчыт киһи курдук
тиийэн эккирэтээччилэр сэрии дьоно көрдөрбүттэрин киһи ылыммат. Устуо-
күөлгэ сууна сырыттахтарына түбэһэл- руйа чахчыларын, дьин-чахчы олоххо
лэр. Ити кыргыһыыга Суор Көтүппэт олоро сылдьыбыт сүдү ааттаах-суоллаах
диэн Чыҥаада доҕоро, кытыгырас, ууну дьон сырдык уобараһын, итинник току-
үрдүнэн сүүрэр киһи баар эбит. С.А. То­ рутан, оруо маһы ортотунан аһара баран,
карев «Общественный строй якутов» түһэрэн көрдөрөртөн туттунуохха наада.

2.3 БЭС ТУМУҺАХ, АЙЫЫ ТАЙБЫТ, ХААРТЫ
САЙЫЛЫК ДЬИКТИЛЭРЭ

Кырыыстаах кыргыс кэмэ, саха дьонун үйэлэргэ оспот хара мэкэ буоларын бары
да истэн итэҕэйдибит, ис дууһабытынан ылынныбыт, улаханнык хараастан, чо-
чумча олус соннъуоран ыллыбыт. «КиИи тыла — ох» дииллэрэ кырдьык эбит. Аакка-
суолга киирбит Сэһэн Ардъакыап аҕата Собоһут оҕонньор олорбут өтөҕүн оннугар
I оллоонноон олорон, саламаат сии-сии, уохтаах кымыһынан утахпытын ханнаран,
1 бу дойду былыргы үһүйээннэрин, номохторун олус сэргээн иһиттибит. Ити курдук
1 ыалдьытымсах Бороҕон нэһилиэгин дъонугар- сэргэтигэр барҕа махтал тылларын
I этэн баран айаммытын салҕаатыбыт. Сотору Бэс Туһумах диэн сиргэ кэллибит.

— Манна тохтуоҕуҥ.
Сатыы ойуурга тахса сыл-
дьыахпыт,— диэн сирдьиппит
ийэ айылҕаҕа тахсарга ыныр-
да. Бу ытык-кэрэ сирбит, манна
оҕонньор (Сэһэн Ардьакыап)
ыраах Арассыыйа ыраахтаа-
ҕытыгар Кэтириинэҕэ айаҥҥа
аттаныан иннинэ кэлэн түүл
түһээбит кырдала баар. Бу сир
аата Бэстээх сайылык. Күһүн
балаҕан ыйын бүтүүтэ — ал-
тынньы ый саната бу дой­
ду тулата итиинэн илгийэр
дьиктилэрдээх, ураты тыын-