Page 82 - Майаҕатта Бэрт Хара

.МАЙАҔАТТА БЭРТ ХАРА

3. УЛУУ ХОРО ДИЭН КЭЛБИТЭ

Д ьө гү ө р эп , Д ьө гү ө р М и и н эби с, 82 сааст аах,
Д ьү л эй , У уһун н эһ и ли эгэ Таат т а оройуона. Таалалаах,
ал т ы н н ьы ы й 11 күн э 1933 с.

Улуу Хоро диэн бэт баай, үгүс туммутун билэн, оччоҕо Мүрүгэ олох-
киһилээх-сүөһүлээх илин диэкиттэн кэл- тоох эбэ иччитэ буолбут Бурҕаанайдаах
битэ үһү. Кини биир ааттаах сүүрүк бөҕө алааска олохтоох Бэт Хара диэн, сүүрбэ
оҕустаах. туоһу убатан баран, ох төбөтүгэр хатаан,
Ол илинтэн (хайа сиртэн иһэрэ бил- кураахтаах саанан ыппыта — Улуу Хоро
либэт) көһөн киирэн иһэн Аллан, Амма, тулаһатыгар кэлэн түһэр. Онтон кутта-
Таатта үрэхтэрин туораан иһэн, быһыы- нан, ураһатын аҥаар өттүн көтүрү тар-
ларынан, сүүрүктэринэн аат биэртэлээн дан, аҥаар өттүн хаалларан, ыһыаҕын
ааспытынан Аллан, Амма, Таатта үрэх- ситэ ыспакка-аһаабакка көһөн хаалар. Ол
тэрэ диэн буолтара үһү. Үс үрэхтэн Таат­ көһөн иһэн, Өлүөнэ өрүһү булан арҕаа
та үрэҕи — «Сүүрүгэ тохтуур, кэнэҕэс эҥээр туораан, билиҥҥи Дьокуускай куо-
киһи-сүөһү үөскүүр сирэ, дьоллоох дойду рат (Хаҥалас) Хорото буолан хаалар.
буолууһу»,— диэн эппит. Ол курдук аат Хоро нэһилиэгэ диэн Бороҕон, Ар-
ааттаан үс үрэҕи ааһа түһэн, билиҥҥи Бо- ҕаа-Хаҥалас улууһугар, Нам улууһугар,
роҕон сиригэр Мүрү диэн дойдуга тиийэн Хоро-Үөдэйэ диэн Үөдэй нэһилиэгэ
тохтоон, сөбүлүү көрөн, ураһатын туруо- бааллар.
ран, ыһыах ыһан, малааһыннаары оҥос-

4. ХАРА САҔЫЛ

Т ат аары наба С уоп пуйа Н ьукулаай абы н а,
1-й Ө л ьт өх нэһ и ли эгэ, У ус А л л а н орой уон а (урукку Б о р о ҕ о н улууһ а).
1 7-У Ш -1936 с. Д ьо к ууск а й куорат .

Саха төрүттэрэ бу Өлүөнэ өрүһү була буолбуттар» араас дьиибэлээх, аптаах,
иликтэринэ, бу дойдуга (былыргы Саха ойууннаах-удаҕаннаах буолаллара үһү,
сиригэр) «хара саҕыл» диэн туспа хаан- ону саха ойууна, удаҕана хотон утарбата
наах дьиикэй омуктар олоотторо үһү. Ки- үһү: олохтоох төрүкү дьон-аймах (омук)
нилэр туой бултаан, балыктаан ииттинэн буоллахтара диэн. Былыр кыргыс үйэ-
олооттор. ... Олор саха у у старый кытта тин саҕана 1-эй Өлтөх сиригэр Балык-
холбоһон былааһа, бу кэннэки кэмҥэ диэ- таах Эбэ диэн күөллээх алааска «тыал
ри, удьуор-кэдьиэр бэт аҕыйах ахсааннаах буолбуттар» диэн тоҕус уоллаах биир
дьон көһө сылдьан бултаан аһыы иитиллэ удаҕан олорбут. Ол удаҕан кэлбит-бар-
олооттор. Оннук удьуордары оччоҕо са- быт айанньыт дьон ындыыларын-аста-
халар «тыал буолбуттар» диэн ааттаабыт- рын көтүтэн ылан аһаан олорбут. (Ол
тар. «Тыал буолбуттар» өтөхтөрө улуус, кини баар бэриэмэтин «нэрээт ындыы-
нэһилиэк сирдэригэр дэҥ баара иһиллэрэ тын» саҕана диэн ааттанара. Оччоҕо куо­
үһү. Кинилэр төрүөхтэрэ Бороҕон, Мэҥэ рат олохтоммут кэмэ, түһэрии быһыы-
улуустарынан олоро сылдьыбыттара тынан туой бурдугу илин ыҥыырдаллара
үһү. Сахалар кинилэри абааһы көрөл- үһү). Ол кэмҥэ удаҕан оҕолоро ийэлэрин
лөрө үһү. Тыытыахтарын куттаналла- киирэн эмискэ-соһуччу бүөргэ анньал-
ра, туой «Олохтоох омуктар, чыый, хара лар, онно ийэлэрэ: «Уо, татат»,— диэн
саҕыл удьуордара, тыал буолбуттар»,— соһуйан уһуутуу түстэр эрэ балаҕанын
диэн сапсыйан кэбиһэллэрэ үһү. «Тыал үрдүгэр хайа эмэ ааһан иһэр айанньыттар

80